ARKA Armenia Weekly․ շաբաթվա առանցքային իրադարձությունները․ քաղաքականություն, տնտեսություն և շուկաներ (ապրիլի 27–ից մայիսի 3–ը)

ԵՐԵՎԱՆ, 4 մայիսի․/ԱՌԿԱ/․ «ԱՌԿԱ» գործակալությունը ներկայացնում է շաբաթվա հիմնական իրադարձությունների ամփոփագիրը:

Ամփոփում

Շաբաթն աչքի ընկավ կայուն մակրոտնտեսական տվյալների և լոգիստիկայի, արտաքին առևտրի ու շուկաների հասանելիության հետ կապված գործնական սահմանափակումների համադրությամբ:

Քաղաքականության մեջ պահպանվում էր կենտրոնացումը սահմանազատման, եվրոպական օրակարգի և տրանսպորտային ապաշրջափակման վրա:

Տնտեսության մեջ առանցքային ազդակ դարձավ աճի կայունությունը՝ ավելի անհամասեռ կառուցվածքի պայմաններում. արդյունաբերությունը, շինարարությունը և ծառայությունները առաջին եռամսյակում պահպանում են դինամիկան, մինչդեռ արտաքին առևտուրը մարտին գրանցել է թուլացում: Ի հայտ են եկել արտաքին առևտրային ռիսկեր՝ «Ջերմուկ» հանքային ջրի հետ կապված իրավիճակի համատեքստում:

Բիզնեսի և շուկաների համար շաբաթը հաստատեց՝ աճի ներուժը պահպանվում է, բայց դրա որակն ավելի ու ավելի է կախված ենթակառուցվածքներից, կարգավորող համակարգումից, ինստիտուտների նկատմամբ վստահությունից և վաճառքի արտաքին ուղիների հասանելիությունից:

Քաղաքականություն

Շաբաթվա առանցքային քաղաքական սյուժեն դարձավ Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանազատման հանձնաժողովների նիստը: Ապրիլի 29-ին Աղվերանում, փոխվարչապետներ Մհեր Գրիգորյանի և Շահին Մուստաֆաևի նախագահությամբ, կողմերը համաձայնեցրին սահմանազատման աշխատանքների իրականացման կարգի վերաբերյալ հրահանգների նախագծերը և ստորագրեցին համապատասխան արձանագրություն: Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը փոխվարչապետների փոխադարձ այցերն անվանեց կարևոր քայլ և հայտարարեց, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունները պետք է հետևողականորեն բարելավվեն: Բիզնեսի համար սա ազդակ է քաղաքական անորոշության աստիճանական նվազման մասին, թեև գործնական արդյունքը կախված կլինի պայմանավորվածությունների հետագա կատարումից:

Եվրոպական ուղղությունը նույնպես ստացավ ինստիտուցիոնալ զարգացում: Եվրախորհրդարանն ընդունեց բանաձև Հայաստանի ժողովրդավարական զարգացմանը և եվրաինտեգրմանն աջակցելու մասին՝ ողջունելով ԵՄ–Հայաստան նոր ռազմավարական օրակարգը, CEPA-ի գծով առաջընթացը, վիզաների ազատականացման շուրջ երկխոսությունը և «Դիմակայունություն և աճ» ծրագիրը: Ներդրողների համար սա հաստատում է, որ եվրոպական օրակարգը դառնում է երկրի երկարաժամկետ քաղաքական-տնտեսական դիրքավորման մաս:

Առանձին ազդակ եկավ հայ-թուրքական հարթակից: Ապրիլի 28-ին Կարսում տեղի ունեցավ Գյումրի–Կարս երկաթուղու վերականգնման և գործարկման համատեղ աշխատանքային խմբի նիստը. ԵՄ-ն ողջունեց այս հանդիպումը: Տնտեսության համար սա լոգիստիկայի անմիջապես փոփոխություն չէ, բայց կարևոր ցուցիչ է՝ տրանսպորտային ապաշրջափակումը մնում է ապագա տարածաշրջանային առևտրի առանցքային գործոններից մեկը:

Տնտեսություն և մակրոազդակներ

Շաբաթվա նկատելի մակրոազդակներից մեկը դարձան Վիճակագրական կոմիտեի տվյալները: Հայաստանի տնտեսական ակտիվությունը I եռամսյակում աճել է 7,1%-ով. աճին նպաստել են արդյունաբերությունը, շինարարությունը և ծառայությունները, մինչդեռ գյուղատնտեսությունը կրճատվել է: Սա կարևոր է, քանի որ տնտեսությունը պահպանում է բյուջետային թիրախից բարձր տեմպը, բայց աճի կառուցվածքը մնում է անհամասեռ: Մեկ այլ կարևոր ցուցիչ է արտաքին առևտրաշրջանառության աճը 4,6%-ով՝ հասնելով 4,7 մլրդ դոլարի: Ընդ որում, արտահանումն աճել է 4,5%-ով, ներմուծումը՝ 4,6%-ով, սակայն մարտին երկու ցուցիչներն էլ նվազել են ինչպես տարեկան, այնպես էլ ամսական կտրվածքով: Շուկայի համար սա երկակի ազդակ է. արտաքին առևտուրը եռամսյակի կտրվածքով մնում է դրական տիրույթում, բայց մարտյան դինամիկան մատնանշում է զգայունությունը արտաքին պահանջարկի և լոգիստիկ պայմանների նկատմամբ:

Աշխատավորի օրվա առթիվ Փաշինյանը հայտնեց, որ 2018 թվականից հետո Հայաստանում ստեղծվել է շուրջ 280 հազար աշխատատեղ, տնտեսությունն աճել է 53,9%-ով՝ 2017 թվականի համեմատ, իսկ պետբյուջեի հարկային եկամուտներն ավելի քան կրկնապատկվել են: Շուկայի համար սա նախընտրական տնտեսական շրջանակի մաս է. իշխանությունները շեշտը դնում են զբաղվածության, աճի և ներկայիս կուրսի շարունակականության վրա:

Արտաքին առևտրային ռիսկերն ի հայտ եկան «Ջերմուկ» հանքային ջրի հետ կապված իրավիճակի միջոցով: Ռուսական «Честный знак» մակնշման համակարգը կասեցրել է նախ 338 հազար շիշ, ապա ավելի քան 1 մլն շիշ արտադրանքի իրացումը օֆլայն և օնլայն խանութներում՝ մինչև ստուգման ավարտը: Հայկական կարգավորողը հայտարարեց, որ ստուգում է հաղորդագրությունները և պաշտոնական տեղեկատվություն չի ստացել ռուսական գերատեսչություններից: Արտահանողների համար սա հիշեցում է արտաքին շուկաների հասանելիության զգայունության մասին՝ տեխնիկական կարգավորումների և միջգերատեսչական հաղորդակցության նկատմամբ:

Եվս մեկ մակրոտնտեսական ռիսկ կապված էր հեղուկ գազի մատակարարումների հետ: Էկոնոմիկայի նախարարությունը խափանումները բացատրեց «Լարս» անցակետում կուտակումներով և ժամանակավոր լոգիստիկ դժվարություններով. գերատեսչությունը նշեց, որ խոսքը լիակատար դեֆիցիտի մասին չէ, սակայն առանձին լցակայաններում հնարավոր են ժամանակավոր խափանումներ: Բիզնեսի համար սա վկայում է այն մասին, որ լոգիստիկ նեղ տեղերը ուղղակիորեն ազդում են գների, տրանսպորտային ծախսերի և սպառողական սպասումների վրա:

Բիզնես և կորպորատիվ հատված

Էլեկտրոնային առևտրի շուկայում սահմանափակումներ են առաջացել հայաստանյան վաճառողների համար ռուսական մարքեթփլեյսերում: Wildberries-ը հայտնել է, որ ապրիլի 20-ից ՌԴ-ում փոխվել են մաքսային ձևակերպման կանոնները և վաճառողներից լրացուցիչ փաստաթղթեր են պահանջվել. Ozon-ը հայտարարել է Հայաստանից ապրանքների առաքման դժվարությունների և լոգիստիկ շղթաների վերականգնման ուղղությամբ տարվող աշխատանքների մասին: ՓՄՁ-ների համար սա գործնական ռիսկ է. վաճառքի արտաքին թվային ուղիների հասանելիությունը կախված է ոչ միայն պահանջարկից, այլև մաքսային ընթացակարգերից:

Շաբաթվա նկատելի ներդրումային սյուժե դարձավ Ամուլսարի հանքավայրի ծրագիրը: Կառավարությունը հավանություն տվեց «Մոտա-Էնջիլ Մայնինգ Կավկազ» ՍՊԸ-ին ներմուծման մաքսատուրքից ազատելու արտոնությանը՝ 81,4 մլրդ դրամի ներդրումային ծրագրի շրջանակներում. միջոցները կուղղվեն սարքավորումների ձեռքբերմանը, իսկ աշխատատեղերի թիվը նախատեսվում է մինչև 2027 թվականը հասցնել 475-ի: Հանքարդյունաբերության ոլորտի համար սա ուժեղ ազդակ է կապիտալ ներդրումների վերսկսման մասին, բայց նախագիծը մնում է զգայուն բնապահպանական և սոցիալական օրակարգի նկատմամբ:

ԵՄ-ն սահմանեց մասնավոր հատվածի աջակցության մասշտաբը. ԵՄ պատվիրակության ղեկավար Վասիլիս Մարագոսը հայտարարեց, որ վերջին երկու տարվա ընթացքում Եվրամիությունը ավելի քան 400 մլն եվրո է ներդրել Հայաստանի մասնավոր հատվածում, իսկ աջակցություն ստացած ձեռնարկությունները արձանագրել են արտահանման 7,2% աճ: Բիզնեսի համար սա հաստատում է եվրոպական ծրագրերի դերը որպես ֆինանսավորման և արտահանման մրցունակության բարձրացման աղբյուր:

Շուկաներ և ֆինանսներ

Ֆինանսական ենթակառուցվածքը նշանակալի ազդակ ստացավ Երևանում կայացած FINTECH360 համաժողովի միջոցով, որը հավաքել էր ավելի քան 400 մասնակից: Օրակարգում էին ֆինանսական ծառայությունների թվային տրանսֆորմացիան, արհեստական բանականությունը բանկային ոլորտում, բիոմետրիան, թվային նույնականացումը, վճարային նորարարությունները, ակտիվների տոկենացումը, կրիպտոարժույթները և բլոկչեյնը: Բանկերի և ֆինտեխ ընկերությունների համար սա հաստատում է, որ մրցակցությունն ավելի ու ավելի է տեղափոխվում դեպի տեխնոլոգիաներ, տվյալներ և օգտատերերի հասանելիություն:

Կապիտալի շուկայում կարևոր իրադարձություն դարձավ «Արմբրոկի» ռեբրենդինգը ROQ Capital-ի: Ընկերությունը ներկայացրեց նոր կառուցվածքը, այդ թվում՝ ROQ Funds-ը, և ազդարարեց ROQ Markets հավելվածի մասին՝ ներդրումային հաշվի արագ բացման և միջազգային շուկաների հասանելիության համար: Ներդրողների համար սա ազդակ է կապիտալի կառավարման ենթակառուցվածքի աստիճանական ընդլայնման և դասական բրոքերային ծառայություններից դեպի ավելի տեխնոլոգիական ներդրումային ծառայությունների անցման մասին:

Կարգավորող օրակարգն անդրադարձավ նաև առցանց խաղատների շուկային։ Պատգամավոր Հայկ Սարգսյանը հայտարարեց, որ Հայաստանի առցանց խաղատներում խաղադրույքների ծավալը վերջին 8 տարում աճել է ավելի քան 35 անգամ, և առաջարկեց առավելագույնս սահմանափակել հասանելիությունը նման հարթակներին: Ֆինանսական շուկայի համար սա ոչ միայն սոցիալական քաղաքականության հարց է, այլև վճարային հոսքերի, սպառողական ռիսկերի և թվային միջավայրի կարգավորման:

Մեդիա շուկայում նշանակալի իրադարձություն դարձավ «ԱՌԿԱ» գործակալության 30-ամյակը: Գործարար տեղեկատվական միջավայրի համար սա ոչ միայն կորպորատիվ տարեթիվ է, այլև հիշեցում մասնագիտացված տնտեսական մեդիայի դերի մասին՝ պետության, բիզնեսի և ներդրողների միջև վստահության, թափանցիկության և պրոֆեսիոնալ հաղորդակցության ձևավորման գործում: Հոբելյանին նվիրված վերլուծական նյութում գործակալությունը շեշտադրեց մարտահրավերները՝ կապված մեդիա մոդելների փոփոխության, տեխնոլոգիական տեղաշարժերի և տեղեկատվության ավելցուկի պայմաններում վստահությունը պահպանելու անհրաժեշտության հետ:

Տրանսպորտային ենթակառուցվածքը ստացավ լրացուցիչ տարածաշրջանային ազդակ. ղազախական SCAT Airlines-ը բացել է Ակտաու–Երևան–Ակտաու կանոնավոր չվերթեր, որոնք իրականացվում են ապրիլի 18-ից շաբաթական երկու անգամ՝ երեքշաբթի և շաբաթ օրերին: Շուկայի համար սա ընդլայնում է Հայաստանի ուղիղ կապը Ղազախստանի հետ և կարող է նպաստել գործարար ուղևորություններին, զբոսաշրջությանը և տարածաշրջանային շփումներին:

Ինչ է սա նշանակում

Մակրոտվյալները հաստատում են տնտեսության կայունությունը, բայց աճի կառուցվածքը ուշադրություն է պահանջում:

Արտաքին առևտուրը եռամսյակի արդյունքներով մնում է դրական, սակայն մարտյան անկումը ցույց է տալիս տնտեսության զգայունությունը լոգիստիկայի և արտաքին պահանջարկի նկատմամբ:

Ենթակառուցվածքը դառնում է մրցունակության առանցքային գործոններից մեկը՝ երկաթուղիներից ու ավիահաղորդակցությունից մինչև մաքսային ընթացակարգեր և մարքեթփլեյսեր:

Վստահելի գործարար տեղեկատվության դերը մեծանում է. ներդրողների և բիզնեսի համար տվյալների որակը և պրոֆեսիոնալ մեկնաբանությունը դառնում են շուկայական ենթակառուցվածքի մաս:

Ընթացիկ շաբաթվա ռիսկերը

Շուկաները կհետևեն՝ արդյոք կպահպանվի տնտեսական ակտիվության դրական դինամիկան հզոր առաջին եռամսյակից հետո:

Արտաքին առևտրի ցուցիչների մարտյան անկումը կարող է ուժեղացնել ուշադրությունը արտահանման, ներմուծման և լոգիստիկ սահմանափակումների նկատմամբ:

Արտաքին երթուղիներում հապաղումները կարող են ազդել վառելիքի մատակարարումների, գների և բիզնեսի սպասումների վրա:

Թվային բիզնեսի համար կարևոր գործոն կմնան մաքսային ընթացակարգերը և հայաստանցի վաճառողների հասանելիությունը արտաքին մարքեթփլեյսերին:

Ներդրողները կգնահատեն, թե որքանով են տրանսպորտային նոր երթուղիները և ենթակառուցվածքային նախագծերը քաղաքական օրակարգից անցնում գործնական տնտեսություն: