ARKA Armenia Weekly․ շաբաթվա առանցքային իրադարձությունները, քաղաքականություն, տնտեսություն և շուկաներ (մայիսի 11–17)
ԵՐԵՎԱՆ, 18 մայիսի․/ԱՌԿԱ/․ «ԱՌԿԱ» գործակալությունը ներկայացնում է շաբաթվա հիմնական իրադարձությունների ամփոփագիրը։
Ամփոփում
Շաբաթն անցավ արտաքին քաղաքական որոշումները Հայաստանի տնտեսական շահերին ավելի առարկայականորեն համադրելու նշանաբանի ներքո։
Բիզնեսի համար առանցքային ազդակներ դարձան վիզաների ազատականացման շուրջ ԵՄ-ի հետ երկխոսության շարունակությունը, նոր ԱԷԿ-ի գործընկերոջ ընտրության հարցում իշխանությունների պրագմատիկ մոտեցումը, Թուրքիայի հետ ուղիղ առևտրի մեխանիզմի գործարկումը և արտահանման շուկաների դիվերսիֆիկացման շարունակվող անհրաժեշտությունն՝ առանց ռուսական ուղղությունը կորցնելու։
Քաղաքականություն
Հայաստան–ԵՄ վիզաների ազատականացման շուրջ երկխոսությունը կշարունակվի մինչև Գործողությունների պլանով նախատեսված բոլոր ուղենիշների ամբողջական կատարումը։ Եվրահանձնաժողովը հայտարարել է, որ կշարունակի բարեփոխումների մոնիտորինգը և մոտ ժամանակներս լրացուցիչ գնահատող առաքելություններ կուղարկի Հայաստան։ Բիզնեսի համար սա կարևոր է որպես ԵՄ-ի հետ ինստիտուցիոնալ կապերի խորացման, շարժունակության աճի և գործարար շփումների ընդլայնման տարր։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանը մտադիր չէ միանալ Ռուսաստանի դեմ ԵՄ պատժամիջոցներին։ Եվրոպական կուրսի և ԵԱՏՄ-ին անդամակցության հարաբերակցության շուրջ շարունակվող քննարկումների ֆոնին սա կարևոր ազդակ դարձավ այն ընկերությունների համար, որոնք կողմնորոշված են դեպի ռուսական շուկա, առևտրային շղթաներ և միության երկրների գործընկերների հետ հաշվարկներ։
Հայաստանի իշխանություններն ընդգծել են նաև, որ երկրի՝ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հարց օրակարգում չկա։ Բիզնեսի համար սա նվազեցնում է կարճաժամկետ անորոշությունն արտաքին առևտրային կանոնների շուրջ, թեև տարբեր ինտեգրացիոն ուղղությունների միջև երկարաժամկետ հավասարակշռության վերաբերյալ ռազմավարական բանավեճը պահպանվում է։
Փաշինյանը բացառել է քաղաքական ընտրությունը նոր ԱԷԿ-ի կառուցման հարցում։ Վարչապետի խոսքով՝ որոշումը կայացվելու է՝ ելնելով նախագծի տնտեսական նպատակահարմարությունից, ժամկետներից և արդյունավետությունից։ Ներդրողների համար սա կարևոր ազդակ է. էներգետիկ ռազմավարությունը գնահատվելու է արժեքի, հուսալիության և երկարաժամկետ վերադարձելիության պարամետրերի միջոցով։
TRIPP նախագիծն անցել է ավելի կիրառական փուլ։ Վարչապետը հայտնել է, որ դրա ուղղությամբ աշխատանքներն իրականացվում են ամենօրյա ռեժիմով։ Ուսումնասիրվում են տարածքը, ֆինանսական հարցերը, ներդրումները, կառավարման մոդելները և իրավական պարամետրերը։ Ներդրողների համար սա նշանակում է աստիճանական անցում քաղաքական գաղափարից դեպի նախագծային ճարտարապետություն։
Տնտեսություն և մակրոազդակներ
Առաջին եռամսյակի վիճակագրությունը ցույց է տվել տնտեսության անհամասեռ, բայց ընդհանուր առմամբ կայուն դինամիկա։ Արդյունաբերական արտադրանքի ծավալն աճել է 13,4%-ով՝ հասնելով 748 մլրդ դրամի, շինարարությունը՝ 22%-ով՝ հասնելով 95,6 մլրդ դրամի, էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը՝ 7,3%-ով՝ հասնելով 2,8 մլրդ կՎտ·ժ-ի։ Ընդ որում, գյուղատնտեսության, անտառային տնտեսության և ձկնաբուծության համախառն արտադրանքը նվազել է 3,2%-ով՝ կազմելով 119,5 մլրդ դրամ։ Շուկայի համար սա նշանակում է ներդրումային և արտադրական իմպուլսի պահպանում գյուղատնտեսության ոլորտում առկա ռիսկերի պարագայում։
Հայաստանն ու Թուրքիան փաստացի բացել են ուղիղ առևտրի հնարավորությունը։ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունը հայտնել է երկու երկրների միջև ուղիղ ապրանքաշրջանառության մեխանիզմի ստեղծման մասին, որը պետք է կրճատի ծախսերը և մատակարարման ժամկետները։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության (ՀԱԳՄ) նախագահ Արսեն Ղազարյանը նշել է, որ հայկական բիզնեսը պետք է պատրաստ լինի թուրքական ընկերությունների հետ ավելի կոշտ մրցակցությանը սահմանների բացման դեպքում։ Շուկայի համար սա միաժամանակ լոգիստիկ ծախսերի նվազեցման հնարավորություն է և մարտահրավեր տեղական արտադրողների համար։
Հայկական բիզնեսը պետք է պահպանի ռուսական շուկան, հայտարարել է նաև Ղազարյանը, բայց զուգահեռաբար ավելի ակտիվորեն այլընտրանքներ փնտրի Եվրոպայում։ ՀԱԳՄ ղեկավարի խոսքով՝ դիվերսիֆիկացումը դարձել է երկարաժամկետ տնտեսական ռազմավարության անհրաժեշտ մաս։ Ընկերությունների համար սա նշանակում է, որ արտահանման մոդելի կայունությունը գնալով ավելի շատ է կախված լինելու միանգամից մի քանի խոշոր ուղղություններով աշխատելու կարողությունից։
«Ռոսսելխոզնադզորը» տեսչական ստուգումներ կանցկացնի հայկական այն ընկերություններում, որոնց մատակարարումները Ռուսաստան կասեցվել էին ձկնամթերքի արտահանման ժամանակ խախտումների կասկածանքով։ Բիզնեսի համար սա զգայուն ազդակ է ռուսական շուկայում կարգավորող ռիսկերի պահպանման և հետագծելիության, փաստաթղթերի որակի բարձրացման, ինչպես նաև ներմուծողների պահանջներին համապատասխանության անհրաժեշտության մասին։
Հայաստանում հայտարարել են Ռուսաստան ծիրանի և «Ջերմուկ» հանքային ջրի արտահանման հետ կապված խնդիրների բացակայության մասին։ Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանն ընդգծել է, որ այդ արտադրանքը շարունակում է ազատորեն մատակարարվել ԵԱՏՄ և Ռուսաստանի շուկա։ Արտահանողների համար այս հստակեցումը կարևոր է ռուսական ուղղությամբ առևտրի շարունակվող զգայունության ֆոնին։
Թուրքիայի և Կովկասի գծով ՎԶԵԲ գործադիր տնօրեն Էլիզաբեթա Ֆալչետտին «ԱՌԿԱ»-ին տված հարցազրույցում ենթակառուցվածքները, էներգետիկ անվտանգությունը, կայուն ֆինանսական համակարգը և մրցունակ մասնավոր հատվածը անվանել է Հայաստանի տնտեսական կայունության հիմնական գործոնները։ Հրապարակված վիճակագրության ֆոնին այս շեշտադրումն առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում. երկարաժամկետ աճը գնալով ավելի շատ է կախված ներդրումների որակից և արտաքին ցնցումների հանդեպ խոցելիությունը նվազեցնելու տնտեսության ունակությունից։
Բիզնես և կորպորատիվ հատված
Ընկերությունների գործունեության մասին տվյալների ոչ թափանցիկությունը և օրենսդրության հաճախակի փոփոխությունները մնում են փոքր և միջին բիզնեսի գլխավոր խնդիրներից մեկը, հայտարարել է Հայաստանի բանկերի միության նախագահ Դանիել Ազատյանը։ Ֆինանսական հատվածի տեսանկյունից՝ ՓՄՁ թափանցիկության բարձրացումը և կարգավորող միջավայրի կայունությունը կարևոր պայման են վարկավորման ընդլայնման համար։ Շուկայի համար սա նշանակում է, որ բիզնեսի հասանելիությունը կապիտալին կախված է ոչ միայն տոկոսադրույքներից, այլև ինստիտուցիոնալ միջավայրի որակից։
Ռուսաստանը Հայաստանին առաջարկել է հզոր ԱԷԿ-ի նախագիծ, որը, ՌԴ ԱԳՆ ԱՊՀ երկրների չորրորդ դեպարտամենտի տնօրեն Միխայիլ Կալուգինի հայտարարությամբ, ի վիճակի է փակել երկրի էներգետիկ կարիքները «մեկ դար առաջ»։ Այս ազդակը լրացնում է նոր ատոմային գեներացիայի մոդելի ընտրության շուրջ ներքին քննարկումը։ Ներդրողների համար ամենակարևորն այն է, թե ինչպիսին կլինի նախագծի հզորության, արժեքի, ժամկետների և տեխնոլոգիական ռիսկերի միջև վերջնական հավասարակշռությունը։
Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը հավանություն է տվել Հայկական ԱԷԿ-ի 2026 թվականի ներդրումային ծրագրին՝ 3,4 մլրդ դրամի չափով՝ առանց ԱԱՀ-ի։ Ծրագիրն ուղղված է կայանի տեխնիկական վերազինմանն ու արդիականացմանը։ Շուկայի համար սա ցուցանիշ է, որ գործող էներգետիկ ենթակառուցվածքն ամրապնդվելու է նոր հզորությունների քննարկմանը զուգահեռ։
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերությունը հայտնել է 2026 թվականի ներդրումային ծրագրի գնումների գծով ավելի քան 4,5 մլրդ դրամի խնայողության մասին։ Ենթակառուցվածքային հատվածի համար սա կարևոր ազդակ է կապիտալ ծախսերի արդյունավետության և խոշոր նախագծերի բյուջեի օպտիմալացման նկատմամբ ուշադրության ուժեղացման մասին։
Շուկաներ և ֆինանսներ
Ռումինական DAN AIR ավիաընկերությունը 2026 թվականի հուլիսի 1-ից կգործարկի Բուխարեստ–Երևան ուղիղ չվերթեր։ Զբոսաշրջային շուկայի և գործարար շարժունակության համար սա նշանակում է Եվրոպայի հետ Հայաստանի կապվածության ընդլայնում և նոր հնարավորություններ ուղևորահոսքերի ու հարակից ծառայությունների համար։
Հայաստանի ՀՆԱ-ում ՓՄՁ-ների մասնաբաժինը մինչև 40% բարձրացնելու համար կարևոր է ոչ միայն տոկոսադրույքների մակարդակը, այլև բանկերի և բիզնեսի միջև մշտական երկխոսությունը, հայտարարել է ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը։ Ֆինանսական հատվածի համար սա ազդակ է, որ ձեռնարկատիրական վարկավորման ընդլայնումը պահանջում է ավելի սերտ համապատասխանեցում ընկերությունների կարիքների և բանկերի հնարավորությունների միջև։
Մեդիաշուկա
«ԱՌԿԱ» գործակալությունը պարգևատրվել է Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության ոսկե մեդալով և պատվոգրով։ Մրցանակը հանձնվել է հայրենական և միջազգային տնտեսական կյանքի հետևողական ու խորը լուսաբանման համար, ինչպես նաև գործակալության 30-ամյակի կապակցությամբ։ Գործարար միջավայրի համար սա արտացոլում է որակյալ տնտեսական տեղեկատվության նշանակությունը՝ որպես որոշումների կայացման ենթակառուցվածքի մաս։
«Նովոստի-Արմենիա» գործակալության կայքում գործարկվել է նոր թվային բաժին՝ «Խաղեր»։ Նախագիծն ուղղված է օգտատերերի ծառայությունների ընդլայնմանը և լսարանի ներգրավվածության բարձրացմանը։ Մեդիաշուկայի համար սա թվային պրոդուկտների դիվերսիֆիկացման և հիմնական տեղեկատվական բրենդի շուրջ լրացուցիչ ծառայությունների զարգացման օրինակ է։
Ինչ է սա նշանակում
Հայաստանի եվրոպական օրակարգը դառնում է ավելի կիրառական։
Հայաստանի արտաքին տնտեսական ռազմավարությունը պահպանում է բազմավեկտորությունը։
Արդյունաբերությունը, շինարարությունը և էներգետիկան հաստատում են ներքին ներդրումային իմպուլսի առկայությունը, սակայն գյուղատնտեսության ոլորտի անկումը ցույց է տալիս, որ աճը մնում է անհամասեռ։
Նոր էներգետիկ օրակարգը դառնում է տնտեսության կենտրոնական թեմաներից մեկը։
Գործարար միջավայրի որակը մղվում է առաջին պլան. ՓՄՁ թափանցիկությունը, օրենսդրության կանխատեսելիությունը և արտահանողների՝ արտաքին շուկաների պահանջներին համապատասխանելու ունակությունը դառնում են ոչ պակաս կարևոր, քան կապիտալի հասանելիությունը։
Ընթացիկ շաբաթվա ռիսկերը
Շուկաները կհետևեն, թե ինչպես է առաջ ընթանում Հայաստան–ԵՄ երկխոսության շրջանակում ուղենիշների կատարումը։
Բիզնեսի համար կարևոր կմնա մրցակցության և լոգիստիկայի հարցը՝ կապված Թուրքիայի հետ ուղիղ առևտրի զարգացման հետ։
Արտահանողները ուշադիր կհետևեն Ռոսսելխոզնադզորի տեսչական ստուգումներին և դրանց հնարավոր հետևանքներին ռուսական շուկա ձկնամթերքի մատակարարումների համար։
Ներդրողները կգնահատեն նոր ազդակները նոր ԱԷԿ-ի կառուցման մոդելի ընտրության հարցում։
Գյուղատնտեսության ոլորտի թույլ դինամիկան կարող է ուժեղացնել ուշադրությունը տարածաշրջանային զբաղվածության, պարենային շղթաների և գյուղատնտեսության աջակցության միջոցառումների նկատմամբ։
ՓՄՁ-ների համար կարևոր է մնում օրենսդրության կանխատեսելիության և տվյալների թափանցիկության հարցը։
