ARKA Armenia Weekly․ շաբաթվա առանցքային իրադարձությունները․ քաղաքականություն, տնտեսություն և շուկաներ (մայիսի 25–31)
ԵՐԵՎԱՆ, 1 հունիսի․/ԱՌԿԱ/․ «ԱՌԿԱ» գործակալությունը ներկայացնում է մայիսի վերջին շաբաթվա հիմնական իրադարձությունների ամփոփագիրը:
Ամփոփում
Շաբաթն անցավ Հայաստանի տնտեսական օրակարգում արտաքին քաղաքական գործոնի կտրուկ ուժեղացման նշանի տակ: Գլխավոր դինամիկան լարվածության աճն է եվրոպական ստանդարտների և ԵԱՏՄ շրջանակում ստանձնած պարտավորությունների միջև ընտրության շուրջ՝ միաժամանակ հայ-ամերիկյան TRIPP ենթակառուցվածքային օրակարգի առաջմղմամբ:
Բիզնեսի համար առանցքային թեմաներ դարձան գազային ռիսկերը, հայկական արտադրանքի հասանելիությունը ռուսական շուկա, արտաքին առևտրի կայունությունը և կանոնների հնարավոր փոփոխությունը ռազմավարական ենթակառուցվածքներում՝ երկաթուղուց մինչև էներգետիկա:
Ընդհանուր ազդակը շուկաների համար. ներքին տնտեսությունը պահպանում է աճը, սակայն ներդրումային միջավայրը դառնում է ավելի զգայուն աշխարհաքաղաքականության, կարգավորող որոշումների և արտաքին առևտրային ուղիների որակի նկատմամբ:
Քաղաքականություն
Հանրապետության օրվա առթիվ Երևանում տեղի ունեցավ տոնական զորահանդես, որտեղ ներկայացված էր յոթ երկրների պաշտպանական արդյունաբերության արտադրանքը: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ «Հայաստանը պետք է գոյություն ունենա հավիտյան»՝ ընդգծելով պաշտպանունակության և պետականության ամրապնդման կուրսը: Բիզնեսի համար սա կարևոր է որպես անվտանգությանն ուղղված երկարաժամկետ մոտեցման ցուցիչ, որը մնում է ներդրումային կայունության բազային պայման:
Հայաստանը տրամադրված է Ռուսաստանի հետ խնդիրները լուծել կառուցողական մթնոլորտում, հայտարարել է ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանը: Հայտարարությունը հնչել է առևտրի, էներգետիկայի և ինտեգրացիոն ձևաչափերի շուրջ քննարկումների ֆոնին: Բիզնեսի համար Մոսկվայի հետ աշխատանքային երկխոսության պահպանումը մնում է արտահանման, լոգիստիկ և էներգետիկ կայունության կարևոր գործոն:
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է ընտրություններում Նիկոլ Փաշինյանին աջակցելու մասին և ազդարարել TRIPP նախագծի մեկնարկը: Հայկական օրակարգում TRIPP-ը դիտարկվում է որպես ենթակառուցվածքային և լոգիստիկ նախագիծ, որն ընդունակ է ուժեղացնել երկրի դերը տարածաշրջանային կապվածության մեջ: Ներդրողների համար սա ռազմավարական ոլորտներում ամերիկյան ուղու ընդլայնման ազդակ է։
ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հայտարարել է Հայաստանի համար հնարավոր հետևանքների մասին՝ ԵՄ ստանդարտներին անցնելու դեպքում, և Հայաստանի շուրջ ստեղծված իրավիճակը համեմատել է Ուկրաինայում ճգնաժամի մեկնարկի հետ: Այս հայտարարությունները ուժեղացրին տարբեր կարգավորող ռեժիմների միջև տնտեսական ընտրության քաղաքական կշիռը: Բիզնեսի համար սա նշանակում է, որ ստանդարտների, իրացման շուկաների և էներգետիկ պայմանների հարցերը դառնում են ավելի լայն աշխարհաքաղաքական բանավեճի մաս:
Կարևոր արտաքին քաղաքական իրադարձություն դարձավ հայ-ամերիկյան փաստաթղթերի ձևակերպումը. մայիսի 26-ին Երևանում ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի այցի շրջանակում նախաստորագրվեց TRIPP-ի վերաբերյալ շրջանակային համաձայնագիրը, ինչպես նաև ստորագրվեցին Հայաստան-ԱՄՆ համապարփակ ռազմավարական գործընկերության մասին խարտիան և կրիտիկական նշանակություն ունեցող հանքանյութերի ու հազվագյուտ հողային տարրերի ոլորտում մատակարարումների վերաբերյալ շրջանակային փաստաթուղթը: Ներդրողների համար սա ազդակ է ենթակառուցվածքային և հումքային օրակարգի մի մասի ավելի կիրառական հարթություն անցնելու մասին:
Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը հայտարարել է, որ դեպի Հայաստան գազի մատակարարումներն ապահովված են, իսկ հնարավոր ռիսկերը կառավարելի են: Միևնույն ժամանակ նա նշել է, որ իշխանությունները չեն բացառում տարբեր սցենարներ, սակայն շարունակում են աշխատել գործընկերների հետ գործող պայմանավորվածությունների շրջանակում: Ընկերությունների համար սա նվազեցնում է կարճաժամկետ անորոշությունը, բայց չի հանում էներգակիրների երկարաժամկետ գնի հարցը:
Տնտեսություն և մակրոազդակներ
Հայաստանի տնտեսական ակտիվությունը հունվար–ապրիլին աճել է 6,9%-ով: Սա հաստատում է աճի ներքին տեմպի պահպանումը՝ չնայած արտաքին քաղաքական անորոշության մեծացմանը: Շուկայի համար առանցքային հարցն այն է, թե որքանով կայուն կլինի այս դինամիկան առևտրի և էներգամատակարարման պայմանների փոփոխության դեպքում:
Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունը հունվար–ապրիլին աճել է 0,3%-ով՝ հասնելով $6,3 մլրդի: Առևտրի թույլ դինամիկան ցույց է տալիս, որ արտաքին հատվածը դադարում է լինել աճի միանշանակ շարժիչ ուժ և դառնում է ավելի կախված կարգավորող ու լոգիստիկ գործոններից:
Ռուսաստանը զգուշացրել է Հայաստանին դեպի ԵՄ կուրսի պատճառով գազի, նավթամթերքի և ադամանդի մատակարարումների ամբողջական դադարեցման հնարավորության մասին, իսկ ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հայտարարել է, որ գազի արտոնյալ գինը կդառնա շուկայական, եթե Հայաստանը դուրս գա ԵԱՏՄ-ից: Այս ֆոնին Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանով գազատար կանցնի, և երկիրը կկարողանա գազ ստանալ տարանցման դիմաց, իսկ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը հայտարարել է, որ գազի մատակարարումները Հայաստան ապահովված են, իսկ հնարավոր ռիսկերը կառավարելի են: Տնտեսության համար սա նշանակում է, որ էներգետիկան դառնում է արտաքին տնտեսական հաշվեկշռի կենտրոնական տարրը, իսկ ընկերությունների համար՝ նվազեցնում է կարճաժամկետ անորոշությունը, բայց չի հանում էներգակիրների երկարաժամկետ գնի հարցը:
Հայաստանը հերքել է լուրերը Ռուսաստան հայկական ծիրանի մատակարարումների դադարեցման մասին: Այս դրվագը ցույց տվեց ագրարային արտահանման զգայունությունը տեղեկատվական և կարգավորող ազդակների նկատմամբ: Արտադրողների համար առանցքային է դառնում ոչ միայն շուկայի նկատմամբ հասանելիությունը, այլև վիճահարույց իրավիճակների պաշտոնական պարզաբանման արագությունը:
ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը մակրոտնտեսական կայունությունն անվանել է կապիտալի շուկայի զարգացման կարևորագույն նախապայման: Ներդրողների համար սա նշանակում է, որ երկարաժամկետ ֆինանսավորումը, կորպորատիվ արժեթղթերը և կենսաթոշակային ակտիվները կզարգանան միայն կանխատեսելի մակրոմիջավայրի պահպանման դեպքում:
Բիզնես և կորպորատիվ հատված
Ամերիաբանկը և ԱԶԲ-ն կնքել են մինչև 100 մլն դոլարի վարկային պայմանագիր՝ ՄՓՄՁ-ների, այդ թվում՝ կանանց կողմից ղեկավարվող ձեռնարկությունների ֆինանսավորման ընդլայնման և «կանաչ» ներդրումների համար: Սա ուժեղացնում է բանկային հատվածի դերը՝ որպես փոքր և միջին բիզնեսի աջակցության ուղի, հատկապես արտաքին առևտրային անորոշության պայմաններում:
Հայաստանի կարգավորող մարմինը չի թույլատրել հայկական ելակի խմբաքանակի արտահանումը Ռուսաստան վնասակար օրգանիզմների հայտնաբերման պատճառով: Սյուժեն կարևոր է ոչ միայն ագրարային հատվածի համար. այն ցույց է տալիս, որ որակի հսկողությունը և ֆիտոսանիտարական ընթացակարգերը դառնում են արտաքին շուկաներ մուտք գործելու առանցքային պայման:
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցերը» մարել է միջազգային բանկերի հանդեպ ունեցած պարտավորություններից ևս մոտ $9 մլն: Էներգետիկ հատվածի համար սա ազդակ է ընկերության ֆինանսական կայունացման և արտաքին վարկատուների հանդեպ պարտքային բեռի նվազեցման ուղղությամբ աշխատանքների շարունակման մասին:
Փաշինյանը հաստատել է Հայաստանի երկաթուղու կոնցեսիոն մոդելը փոխելու ծրագրերը: Բիզնեսի համար սա պոտենցիալ կարևոր փոփոխություն է ենթակառուցվածքային քաղաքականության մեջ. երկաթուղին մնում է լոգիստիկայի առանցքային տարրը, իսկ դրա կառավարման մոդելն ազդում է փոխադրումների արժեքի, ներդրումների և տարածաշրջանային կապվածության վրա:
Հայկական երկու ձկնաբուծական ընկերություններ համատեղ ստուգումների արդյունքում Ռուսաստան արտադրանք ներմուծելու թույլտվություն են ստացել: Սա մասնակիորեն նվազեցնում է լարվածությունը ոլորտում, բայց արտահանողների համար պահպանում է ռուսական շուկայի պահանջներին մշտական համապատասխանության անհրաժեշտությունը:
Շուկաներ և ֆինանսներ
«Գազպրոմը» ծրագրում է 2026–2027 թվականներին իրականացնել Վրաստանի գազատրանսպորտային համակարգի այն օբյեկտների վերանորոգումը, որոնք ներգրավված են դեպի Հայաստան ռուսական գազի տարանցման մեջ: Ռուսական գազը մատակարարվում է Վրաստանի տարածքով, սահմանին գինը կազմում է $165՝ հազար խորանարդ մետրի դիմաց: Շուկայի համար սա հիշեցում է էներգետիկ անվտանգության համար ենթակառուցվածքային ռիսկերի կարևորության մասին:
ՀՀ ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը հնարավոր է համարել անշարժ գույքի ներդրումային գրավչության անկումը: Ներդրողների համար սա ազդանշան է՝ ավելի զգուշավոր գնահատելու մի ոլորտ, որը վերջին տարիներին կապիտալի տեղաբաշխման նկատելի ուղղություններից մեկն էր:
«Ռոսատոմի» ղեկավար Ալեքսեյ Լիխաչյովը հայտարարել է, որ Հայաստանը ռիսկի է դիմում կորցնել կոմպետենցիաները ատոմային էներգետիկայում ռուսական տեխնոլոգիաներից հրաժարվելու դեպքում: Հաշվի առնելով ԱԷԿ-ի դերը էներգահաշվեկշռում՝ տեխնոլոգիական գործընկերոջ ընտրությունը դառնում է ոչ միայն ոլորտային, այլև ֆինանսա–ռազմավարական որոշում:
Երևանը և Վաշինգտոնը կմշակեն Հայաստանի նոր երկրաբանական քարտեզը՝ հաշվի առնելով հազվագյուտ հողային մետաղները: Սա ուժեղացնում է հումքային և հանքային օրակարգի նշանակությունը ԱՄՆ-ի հետ հարաբերություններում և կարող է հիմք ստեղծել արդյունահանման ու վերամշակման ոլորտում ապագա ներդրումային նախագծերի համար:
Ռոսպոտրեբնադզորը կասեցրել է Ռուսաստանում 64,5 մլն շիշ «Ջերմուկի» իրացումը, ընդ որում՝ հայկական կարգավորող մարմինը հայտարարել է, որ արտադրանքում շեղումներ չեն հայտնաբերվել: Շուկայի համար սա ևս մեկ օրինակ է ռուսական ուղղությամբ հայկական արտահանման կարգավորող զգայունության աճի:
Ի՞նչ է սա նշանակում
Հայաստանի տնտեսական օրակարգն ավելի է սահմանվում արտաքին քաղաքական խաչմերուկներով:
Գազը դարձել է խոցելիության գլխավոր ցուցիչը և միաժամանակ դիվերսիֆիկացման խթան:
Ռուսական շուկան մնում է կարևոր, բայց դառնում է ավելի բարդ հայ արտահանողների համար՝ որակի հսկողության, ֆիտոսանիտարական պահանջների և կարգավորող սահմանափակումների պատճառով:
Ենթակառուցվածքները՝ երկաթուղին, գազատրանսպորտային երթուղիները, էներգետիկան և երկրաբանությունը, դուրս են գալիս ներդրումային օրակարգի կենտրոն:
Շուկաները կհետևեն Մոսկվայի և Երևանի հետագա հայտարարություններին ԵՄ–ԵԱՏՄ գծով:
Բիզնեսի համար առանցքային ռիսկ է մնում գազի և այլ ռազմավարական ապրանքների մատակարարման պայմանների հնարավոր փոփոխությունը:
Արտահանողները կգնահատեն ռուսական սահմանափակումների և հայկական արտադրանքի նոր ստուգումների հետևանքները:
Էներգետիկ հատվածը զգայուն կլինի գազի, ատոմային էներգետիկայի և ապագա տեխնոլոգիական գործընկերների վերաբերյալ ազդակների նկատմամբ:
Երկաթուղու և TRIPP-ի վերաբերյալ ենթակառուցվածքային որոշումները կարող են ազդել լոգիստիկայի և տարածաշրջանային կապվածության վերաբերյալ բիզնեսի սպասումների վրա:
