ARKA Armenia Weekly. շաբաթվա առանցքային իրադարձությունները․ քաղաքականություն, տնտեսություն, շուկաներ (հունիսի 15–21)

ԵՐԵՎԱՆ, 22 հունիսի․/ԱՌԿԱ/․ «ԱՌԿԱ» գործակալությունը ներկայացնում է շաբաթվա հիմնական իրադարձությունների ամփոփագիրը։

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

Շաբաթվա գլխավոր դինամիկան Հայաստանի տնտեսության հարմարեցումն է արտաքին սահմանափակումներին և միաժամանակյա շարժը դեպի ավելի ֆորմալացված, կարգավորվող բիզնես միջավայր։ Հայկական կարանտինային արտադրանքի նկատմամբ Ռուսաստանի սահմանափակումների ֆոնին ԵՄ-ն հայտարարեց մասնավոր հատվածին աջակցելու մասին, իսկ կառավարությունն ուժեղացրեց միջոցառումները արտահանողների և ջերմոցային տնտեսությունների համար։

Քաղաքական-ինստիտուցիոնալ առումով 8-րդ գումարման խորհրդարանն ավարտեց իր աշխատանքը, ինչը օրակարգը տեղափոխում է դեպի Ազգային ժողովի և կառավարության նոր կազմի ձևավորում։

Բիզնեսի և շուկաների համար ազդակը երկակի է. արտաքին առևտրային ռիսկերը մնում են բարձր, սակայն պետությունը և միջազգային գործընկերները ձգտում են մեղմել ճնշումը, ընդ որում՝ կարգավորող միջավայրը դառնում է ավելի խիստ՝ հարկային կարգապահությունից մինչև հումքային ապրանքների արտահանման լիցենզավորում։

Քաղաքականություն

8-րդ գումարման խորհրդարանի աշխատանքի ավարտը դարձավ շաբաթվա գլխավոր ինստիտուցիոնալ իրադարձությունը։ Ազգային ժողովը դադարեցրեց գործունեությունը հունիսի 18-ին՝ լիազորությունների ժամկետի ավարտի կապակցությամբ։ Այնուհետև կսկսվեն հունիսի 7-ի ընտրությունների արդյունքներով ձևավորված խորհրդարանի ստեղծման ընթացակարգերը։ Բիզնեսի համար սա նշանակում է անցումային շրջան, որում կարևոր են կառավարության ձևավորման ժամկետները և տնտեսական քաղաքականության հաջորդականությունը։

Հայաստանը ստացել է ԵՄ աջակցության առաջին տրանշը՝ 34 մլն եվրո, որն ուղղված է մասնավոր հատվածի համար ռուսական առևտրային սահմանափակումների հետևանքների մեղմմանը։ Աջակցությունն հասցեագրված է, մասնավորապես, արտահանմանն ուղղված ճյուղերին, ներառյալ ագրոպարենային արտադրանքը և ծաղկաբուծությունը։ Սա ամրապնդում է եվրոպական ուղղությունը՝ որպես հակաճգնաժամային աջակցության և շուկաների դիվերսիֆիկացման խողովակ։

Կառավարությունը նաև պատրաստակամություն է հայտնել ավելի արագ առաջ մղել ԱՄՆ-ի հետ համագործակցությունը TRIPP նախագծի շուրջ։ Շուկաների համար սա պահպանում է ուշադրությունը տրանսպորտային և լոգիստիկ օրակարգի վրա՝ որպես տարածաշրջանային կապվածության երկարաժամկետ փոփոխության պոտենցիալ գործոն։

Տնտեսություն և մակրոզդակներ

Կենտրոնական բանկը հայտարարել է, որ Հայաստանում պահպանվում է բարձր տնտեսական աճ՝ համաշխարհային անորոշության ֆոնին։ Ըստ նախնական վիճակագրական տվյալների՝ ՀՆԱ-ն առաջին եռամսյակում աճել է 4%-ով, այն դեպքում, երբ ԿԲ-ի 2026 թվականի կանխատեսումը գտնվում է 4,7–7,1%-ի սահմաններում՝ կախված սցենարից։ Ներդրողների համար սա կայունության ազդակ է, բայց արտաքին միջավայրից բարձր կախվածությամբ։

Շաբաթվա արտահանման օրակարգը կապված էր ռուսական սահմանափակումների հետևանքների հետ։ Ռուսաստանը հունիսի 12-ից սահմանափակել է Հայաստանից կարանտինային արտադրանքի, այդ թվում՝ հանքային ջրի, ալկոհոլային խմիչքների, բանջարեղենի, մրգի և կանաչեղենի ներմուծումն ու տարանցումը։ Սա ճնշում է ստեղծում արտադրողների և լոգիստիկայի վրա, բայց նաև արագացնում է այլընտրանքային շուկաների որոնումը։

Կառավարությունը հաստատել է լրացուցիչ արտոնություն ջերմոցային տնտեսությունների համար՝ ՌԴ սահմանափակումների ֆոնին։ Սա ցույց է տալիս, որ աջակցությունը լինելու է թիրախային և ուղղված այն հատվածներին, որտեղ արտահանման խափանումներն ամենից արագ են վերածվում բիզնեսի ֆինանսական կորուստների։

Բիզնես և կորպորատիվ հատված

Զբոսաշրջությունն ու հյուրընկալությունը պահպանել են շաբաթվա ներդրումային ուշադրությունը։ Երևանում անցկացվել է Hospitality Investment Forum Yerevan 2026-ը՝ ավելի քան 28 երկրներից արդյունաբերության, ներդրողների և փորձագետների ավելի քան 1000 ներկայացուցիչների մասնակցությամբ։

2026 թվականի առաջին հինգ ամիսների ընթացքում Հայաստան է այցելել շուրջ 825 հազար զբոսաշրջիկ։ Սա հաստատում է զբոսաշրջության դերը՝ որպես մի սեկտորի, որտեղ մասնավոր կապիտալը տեսնում է տարածաշրջանային աճի ներուժ։

Ագրոհատվածում նկատելի սյուժե դարձավ արտահանման վերակողմնորոշումը. Հայաստանը հունիսի 1-ից 17-ը 15 երկիր է արտահանել 411 տոննա ջերմոցային արտադրանք և ելակ, ինչպես նաև մոտ 1,8 մլն ծաղիկ։ Բիզնեսի համար սա ռուսական ուղղությամբ սահմանափակումներից հետո մատակարարումների դիվերսիֆիկացման վաղ ցուցանիշ է։

Կառավարությունը մտադիր է 2027 թվականի հունվարի 1-ից միկրոբիզնեսի տարեկան շրջանառության շեմը 24 մլն դրամից բարձրացնել մինչև 50 մլն դրամի՝ միաժամանակ ուժեղացնելով պատասխանատվությունը ՀԴՄ կտրոն չտրամադրելու համար։ Սա փոխում է հավասարակշռությունը. փոքր բիզնեսը ստանում է ավելի բարձր շեմ, սակայն հարկային կարգապահությունը դառնում է ավելի խիստ։

Շուկաներ և ֆինանսներ

Ամերիաբանկն ամբողջությամբ տեղաբաշխել է 100 մլն դոլարի անժամկետ պարտատոմսերը։ Ֆինանսական հատվածի համար սա բանկային գործիքների նկատմամբ պահանջարկի և երկարաժամկետ ֆինանսական պրոդուկտներն ընկալելու շուկայի պատրաստակամության կարևոր ազդակ է։

Moody’s Ratings-ը հաստատել է Յունիբանկի վարկանիշերը B1 մակարդակում՝ կայուն կանխատեսմամբ։ Բանկային հատվածի համար սա պահպանում է առանձին խաղացողների կայունության ընկալումը՝ արտաքին առևտրային և քաղաքական անցումային ռիսկերի ֆոնին։

Արժութային շուկայում շաբաթն անցել է առանց հանրային օրակարգում կտրուկ ազդակների. հունիսի 21-ի դրությամբ դոլարը գտնվում էր մոտ 368 դրամի, եվրոն՝ մոտ 422 դրամի, ռուբլին՝ մոտ 5 դրամի նշագծում։ Ներմուծողների և արտահանողների համար հիմնական գործոնը մնում է ոչ թե փոխարժեքը, այլ շուկաների հասանելիությունը և լոգիստիկան։

Ինչ է սա նշանակում

Հայաստանը թևակոխում է հետընտրական ինստիտուցիոնալ փուլ՝ տնտեսական օրակարգի պահպանմամբ. շուկաները նայելու են նոր կառավարության ձևավորման արագությանը և որոշումների հաջորդականությանը։

ՌԴ առևտրային սահմանափակումներն արագացնում են արտահանման դիվերսիֆիկացումը։ ԵՄ-ն արդեն հանդես է գալիս ոչ միայն որպես քաղաքական, այլև որպես բիզնեսի աջակցության ֆինանսատնտեսական գործընկեր։

Կարգավորող մոդելը դառնում է ավելի ակտիվ. պետությունն աջակցում է խոցելի հատվածներին, բայց միաժամանակ խստացնում է հարկային կարգապահությունը և հումքի արտահանման նկատմամբ վերահսկողությունը։

Հաջորդ շաբաթվա ռիսկերը

Շուկաները հետևելու են նոր խորհրդարանի և կառավարության ձևավորման ժամկետներին։

Հայկական արտադրանքի նկատմամբ ՌԴ սահմանափակումները կարող են շարունակել ազդել ագրոարտահանման, լոգիստիկայի և ընկերությունների շրջանառու կապիտալի վրա։

Ներդրողները գնահատելու են, թե որքան արագ ԵՄ աջակցությունը և կառավարության միջոցառումները կհասնեն տուժած ճյուղերին։

Բիզնեսը զգայուն կլինի հարկային և կարգավորող նոր կանոնների մանրամասների նկատմամբ, հատկապես միկրոբիզնեսի, մետաղների արտահանման և ներմուծումից կախվածություն ունեցող ճյուղերի մասով։