ARKA Armenia Weekly. Շաբաթվա առանցքային իրադարձությունները. քաղաքականություն, տնտեսություն և շուկաներ (հուլիսի 13–19)

ԵՐԵՎԱՆ, 20 հուլիսի․/ԱՌԿԱ/․ «ԱՌԿԱ» լրատվական գործակալությունը ներկայացնում է շաբաթվա հիմնական իրադարձությունների ամփոփագիրը։

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

Շաբաթն անցավ TRIPP նախագծի ինստիտուցիոնալ առաջխաղացման, արտահանման դիվերսիֆիկացման արագացման և ռազմավարական ակտիվների կառավարման գործում պետության դերի ուժեղացման նշանի ներքո: Տնտեսական ակտիվությունը մնում է սպասվածից բարձր, սակայն միջազգային գնահատականները մատնանշում են աճի հնարավոր դանդաղում: Կորպորատիվ հատվածում հիմնական իրադարձություններն էին Թեղուտի հանքավայրի նկատմամբ վերահսկողության փոփոխությունը, «Արարատցեմենտի» անցումը պետական կառավարման և «Հայաստանի էլեկտրական ցանցերի» շուրջ վեճի շարունակությունը: Շաբաթվա ընդհանուր ազդակն այն է, որ ներդրումային ակտիվությունը պահպանվում է, բայց իրավական որոշակիության, սակագնային քաղաքականության և պետական կառավարման որակի նշանակությունը զգալիորեն աճում է:

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՀ կառավարությունը հավանություն է տվել TRIPP նախագծի վերաբերյալ ԱՄՆ-ի հետ համաձայնագրի վավերացման օրինագծին: Տնտեսության համար նախագիծը կարող է նշանակել տարանցիկ հնարավորությունների ընդլայնում, լոգիստիկ ենթակառուցվածքների զարգացում և Հայաստանի ավելի խորը ներառում տարածաշրջանային առևտրային երթուղիներում: Բիզնեսի համար առանցքային կլինեն համաձայնագրի գործնական պարամետրերը՝ ենթակառուցվածքների կառավարման կարգը, օպերատորների հասանելիությունը, սակագները և մաքսային ընթացակարգերը:

ԱՄՆ Պետդեպարտամենտում հայտարարել են, որ Հայաստանը կպահպանի վերահսկողությունը սահմանի և մաքսատան նկատմամբ TRIPP-ի շրջանակում: Այս դիրքորոշումը պատասխանում է նախագծի շուրջ ամենազգայուն հարցերից մեկին և ընդգծում հայկական կողմի ինքնիշխան լիազորությունների պահպանումը: Ներդրողների համար այս հայտարարությունը նվազեցնում է ապագա ուղու վարչական ռեժիմի վերաբերյալ անորոշությունը, թեև վերջնական գնահատականը կկախվի համաձայնագրի իրականացման կոնկրետ մեխանիզմներից:

Հայաստանի արտաքին տնտեսական օրակարգն ավելի ու ավելի սերտորեն է կապվում նոր առևտրային և ներդրումային գործընկերների փնտրտուքի հետ: Միջազգային բիզնեսի ամերիկյան խորհուրդը մտադիր է բիզնես պատվիրակություն գործուղել Հայաստան՝ COP17 համաժողովին մասնակցելու համար: Տնտեսության համար այս այցը կարող է հարթակ դառնալ կայուն զարգացման, ենթակառուցվածքների, տեխնոլոգիաների և ներդրումների ոլորտում նախագծերի առաջխաղացման համար, սակայն գործնական արդյունքը կկախվի պատվիրակության կազմից և հետագա կորպորատիվ որոշումներից:

Իրանի շուրջ տարածաշրջանային լարվածությունը կրկին տնտեսական պլանավորման գործոն է դարձել: «ԱՌԿԱ» գործակալության տված հարցազրույցում փորձագետները մատնանշել են հնարավոր հետևանքները լոգիստիկայի, զբոսաշրջության, գնաճի, ֆինանսական հոսքերի և միգրացիայի համար: Բիզնեսի համար սա նշանակում է փոխադրումների թանկացման, երթուղիների խափանման և սպառողական պահանջարկի փոփոխության սցենարները հաշվի առնելու անհրաժեշտություն:

Շարունակվել է «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ, գործարար Գագիկ Ծառուկյանի հետ կապված ձեռնարկությունների շուրջ ստեղծված իրավիճակի քննարկումը: Փոքր և միջին ձեռնարկատիրության ասոցիացիան մտահոգություն է հայտնել ընկերություններում իրականացվող ստուգումների կապակցությամբ՝ նշելով գործող ձեռնարկությունների աշխատանքին միջամտելու հարցում զգուշավոր մոտեցման անհրաժեշտությունը:

Հոլդինգի ձեռնարկությունների աշխատակիցները բողոքի ակցիաներ են անցկացրել՝ պահանջելով բացել կապարակնքված ընկերությունները՝ մատնանշելով աշխատատեղերի և արտադրական գործունեության համար առկա ռիսկերը: Միաժամանակ, Գագիկ Ծառուկյանի փաստաբանները բողոքարկել են նրան կալանավորելու մասին որոշումը: Բիզնեսի համար իրավիճակը կարևոր է որպես ցուցիչ այն բանի, թե որքանով են պետական և դատական ընթացակարգերն ունակ հաշվի առնել ընկերությունների աշխատանքի շարունակականությունը և աշխատողների շահերը:

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՄԱԿՐՈԱԶԴԱԿՆԵՐ

Fitch Ratings-ը սպասում է Հայաստանի տնտեսական աճի դանդաղում մինչև 5,2%՝ 2026 թվականին: Կանխատեսումը մատնանշում է վերջին տարիների արագացված դինամիկայից անցումը դեպի ավելի չափավոր տեմպերի՝ աճի առանձին արտաքին և ներքին գործոնների թուլացմանը զուգընթաց: Բիզնեսի համար սա նշանակում է պահանջարկի ընդլայնումը, ներդրումային ծրագրերը և պարտքային բեռը ավելի զգուշավոր գնահատելու անհրաժեշտություն:

Համաշխարհային բանկը հայտնել է, որ Հայաստանի տնտեսական ակտիվության աճը 2026 թվականի հունվար-մայիսին 8%-ով գերազանցել է կանխատեսումները: Դինամիկան վկայում է ուժեղ ներքին ազդակի պահպանման մասին, սակայն դրա կայունությունը կախված կլինի արտահանումից, ներդրումներից և արտաքին առևտրային պայմանների վատթարացումը փոխհատուցելու տնտեսության կարողությունից:

Միաժամանակ, Համաշխարհային բանկը մատնանշել է առևտրային հաշվեկշռի դեֆիցիտի շարունակվող խորացումը: Մակրոտնտեսական կայունության համար սա մեծացնում է ծառայություններից, զբոսաշրջությունից, տրանսֆերտներից և կապիտալի ներգրավումից ստացվող արտարժութային մուտքերի նշանակությունը:

Համաշխարհային բանկը նաև նախազգուշացրել է, որ ռուսական առևտրային սահմանափակումները կարող են անդրադառնալ Հայաստանի տնտեսական աճի, գների և սոցիալական ոլորտի վրա: Սա չի չեղարկում ընթացիկ դրական դինամիկան, բայց ուժեղացնում է արտահանման արագացված դիվերսիֆիկացման և այն ընկերությունների հասցեական աջակցության անհրաժեշտությունը, որոնց ժամանակ է հարկավոր նոր շուկաներ անցնելու համար:

Կառավարությունը հաստատել է Եվրոպական հանձնաժողովի պաշտոնական թույլտվությունն ստանալուց հետո դեպի Եվրոպական միություն սառեցված ու վերամշակված ձկան և ձկնամթերքի արտահանման կարգը։ Ձեռնարկությունները պետք է գրանցվեն եվրոպական TRACES համակարգում և ապահովեն ԵՄ անասնաբուժական ու արտադրական պահանջների համապատասխանությունը: Ոլորտի համար սա նոր շուկա մուտք գործելու հնարավորություն է տալիս, սակայն ներդրումներ է պահանջում սերտիֆիկացման, արտադրանքի հետագծելիության, որակի հսկողության և սառնարանային լոգիստիկայի մեջ:

ԲԻԶՆԵՍ ԵՎ ԿՈՐՊՈՐԱՏԻՎ ՀԱՏՎԱԾ

Թեղուտի պղնձամոլիբդենային հանքավայրն անցել է ԱՄՆ-ում գրանցված Dynamic Frontier Holdings ընկերության վերահսկողության տակ, որը ղեկավարում է ֆինանսիստ և ներդրող Կոնստանտին Սոկոլովը: Ընկերությունը դարձել է երկրի՝ պաշարներով երկրորդ պղնձամոլիբդենային հանքավայրը շահագործող «Կուպրար ՌԱ»-ի նոր բաժնետերը: Սոկոլովը նաև ղեկավարում է TRIPP+ հիմնադրամը, որն ուղղված է տրանսպորտային, էներգետիկ և ենթակառուցվածքային նախագծերին, ինչպես նաև կրիտիկական նշանակության օգտակար հանածոների ոլորտում նախաձեռնություններին: Գործարքը մատնանշում է Հայաստանի ռազմավարական հումքային հատվածում ամերիկյան ներդրումային ներկայության ընդլայնումը:

Դատարանը մերժել է ընդունել «Տաշիր Կապիտալ» ընկերության հայցն ընդդեմ Հայաստանի կառավարության՝ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցերի» 70% բաժնետոմսերի հարցով: Էներգաշուկայի համար կարևոր են ոչ միայն սեփականության ձևական հարցերը, այլև ներդրումներ ապահովելու, մատակարարման որակի և սակագնային պարտավորությունների կատարման ընկերության կարողությունը: Ներդրողների համար իրավիճակը մնում է ռազմավարական ենթակառուցվածքներում իրավակիրառման կանխատեսելիության ցուցիչ:

«Արարատցեմենտը» անցել է պետական կառավարման՝ Գագիկ Ծառուկյանի 106 միլիարդ դրամի գույքի բռնագանձման գործի շրջանակում: Լայն ներդրումային շուկայի համար այս իրադարձությունը հարցեր է առաջացնում դատական գործընթացների ընթացքում պետությանը փոխանցվող ակտիվների կառավարման մեխանիզմների վերաբերյալ, և թե որքանով նման որոշումները կուղեկցվեն կորպորատիվ կառավարման թափանցիկ մոդելով:

ՇՈՒԿԱՆԵՐ ԵՎ ՖԻՆԱՆՍՆԵՐ

Ծխախոտի և ալկոհոլային արտադրանքի առանձին կատեգորիաների ակցիզների քննարկվող բարձրացումը կարող է զգալիորեն մեծացնել ապրանքների վերջնական արժեքը: «ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում տնտեսագետները գնահատել են, որ գների աճը կարող է կրճատել ներքին սպառումը և ուժեղացնել արտադրողների բեռը: Բյուջեի համար ավելի բարձր դրույքաչափերը եկամուտների պոտենցիալ աղբյուր են ստեղծում, սակայն արդյունքը կկախվի պահանջարկի արձագանքից և ստվերային շրջանառության ընդլայնման ռիսկերից:

Հայաստանի սակագնային քաղաքականությունը և էներգետիկ շուկայի զարգացումը քննարկել է Հայաստանի Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի նախագահ Մեսրոպ Մեսրոպյանը ԱՄՀ պատվիրակության հետ: Այս քննարկումը ցույց է տալիս, որ էներգետիկ հատվածի կայունությունը, կարգավորման որակը և սակագների մատչելիության ու ենթակառուցվածքների ներդրումային կարիքների միջև հավասարակշռությունը մնում են մակրոտնտեսական օրակարգի մաս:

Shirak Avia-ն հայտարարել է Երևանից դեպի Բալի, Թաիլանդ և Մալդիվներ ուղիղ չվերթերի մեկնարկի մասին: Երթուղային ցանցի ընդլայնումը մեծացնում է Հայաստանի միջազգային տրանսպորտային կապվածությունը և լրացուցիչ հնարավորություններ ստեղծում զբոսաշրջային շուկայի, օդանավակայանային ծառայությունների և ավիացիոն բիզնեսի համար:

Հայկական արտադրանքի մուտքը ԵՄ և Պարսից ծոցի երկրների շուկաներ կարող է աստիճանաբար ընդլայնել արտահանողների արտարժութային բազան։ Հայաստանը ԱՄԷ-ի հետ քննարկել է բանջարեղենի, ծաղիկների և հանքային ջրերի մատակարարումները, ներառյալ լոգիստիկան և բուսասանիտարական պահանջները. անալոգիկ բանակցություններ են անցկացվել Օմանի և ֆրանսիական կողմի հետ: Այս աշխատանքը ցույց է տալիս արտաքին առևտրի վերակառուցման ուղղությունը:

ԻՆՉ Է ՍԱ ՆՇԱՆԱԿՈՒՄ

• TRIPP նախագիծը քաղաքական քննարկումներից անցնում է իրավական ձևակերպման փուլ:
• Տնտեսական ակտիվությունը մնում է բարձր, սակայն Fitch-ի 5,2% մակարդակի կանխատեսումը մատնանշում է 2026 թվականին աճի հնարավոր դանդաղում:
• Արտահանման դիվերսիֆիկացումը դառնում է գործնական անհրաժեշտություն:
• Պետությունն ուժեղացնում է դերը ռազմավարական և խոշոր արդյունաբերական ակտիվների կառավարման գործում:
• Թեղուտի հանքավայրի վերաբերյալ գործարքը և TRIPP-ի առաջխաղացումը վկայում են ենթակառուցվածքներում և հումքային հատվածում ամերիկյան ներդրումային ներկայության ուժեղացման մասին:
• Սակագնային քաղաքականությունը, էներգետիկ ենթակառուցվածքները և տրանսպորտային կապվածությունը դառնում են բիզնեսի մրցունակության ավելի ու ավելի նշանակալի գործոններ:

ԸՆԹԱՑԻԿ ՇԱԲԱԹՎԱ ՌԻՍԿԵՐԸ

• Ներդրողները հետևելու են TRIPP-ի վերաբերյալ համաձայնագրի վավերացման ընթացակարգին և ապագա ենթակառուցվածքի կառավարման գործնական պայմանների հրապարակմանը:
• Իրանի շուրջ տարածաշրջանային լարվածությունը կարող է ազդել լոգիստիկայի, առևտրային երթուղիների, փոխադրումների արժեքի և զբոսաշրջային հոսքերի վրա:
• Աճի կանխատեսվող դանդաղումը և առևտրային հաշվեկշռի վատթարացումը կարող են սահմանափակել ներքին պահանջարկի ընդլայնումը և ներդրումային ակտիվությունը:
• Ռուսական առևտրային սահմանափակումները կարող են տարածվել հայկական արտադրանքի նոր կատեգորիաների վրա և ուժեղացնել ճնշումը արտահանմանն ուղղված ձեռնարկությունների նկատմամբ:
• «Արարատցեմենտի» անցումը պետական կառավարման ռիսկեր է ստեղծում արտադրության շարունակականության, մատակարարումների և կորպորատիվ կառավարման որակի համար:
• ՀԷՑ-ի շուրջ իրավական վեճը կարող է ազդել ընկերության ներդրումային ծրագրերի և էներգետիկ հատվածի կարգավորող կանխատեսելիության ընկալման վրա:
• Սակագների և ակցիզների հնարավոր փոփոխությունները կարող են բարձրացնել բիզնեսի ծախսերը և փոխել սպառողական պահանջարկը: