Կապիտալ՝ աճի համար․ Երևանում կայացած ներդրումային և ֆինանսական համաժողովում քննարկվել է ՀՀ շուկայի զարգացման հնարավորություններն ու խոչընդոտները
ԵՐԵՎԱՆ, 30 սեպտեմբերի․ /ԱՌԿԱ/․ Երևանում կայացել է Հայաստանի երկրորդ ներդրումային և ֆինանսական համաժողովը՝ «Հնարավորությունների ժամանակը. Հայաստանը՝ համաշխարհային շուկաների նոր ճարտարապետության մեջ» խորագրով՝ մեկ հարթակում միավորելով պետության, ֆինանսական հատվածի, բիզնեսի, միջազգային ինստիտուտների և փորձագիտական համայնքի ներկայացուցիչներին։
«Freedom Broker Armenia»-ի կազմակերպած համաժողովը շարունակել է 2024 թ.-ին սկսված մասնագիտական երկխոսությունը։ Եթե առաջին համաժողովը կենտրոնացած էր նախևառաջ Հայաստանի կապիտալի շուկաների ապագայի վրա, ապա այս տարի քննարկման շրջանակն ընդլայնվել է․ ի՞նչ տեղ կարող է զբաղեցնել երկիրը փոփոխվող համաշխարհային տնտեսությունում, որտեղի՞ց ներգրավել կապիտալ, ինչպե՞ս ընդլայնել ներդրումային հնարավորությունները և ի՞նչ դեր պետք է խաղան այդ գործընթացում բանկերը, բրոքերները, տեխնոլոգիաներն ու մարդկային կապիտալը։
Միջոցառումը ներգրավել է շուրջ 1000 մասնակցի՝ պետական կառույցների, ֆինանսական հատվածի, խոշոր բիզնեսի, միջազգային կազմակերպությունների, տեխնոլոգիական ընկերությունների և փորձագիտական համայնքի ներկայացուցիչների։
«Երկու ու կես տարի առաջ մեր ֆինանսական համաժողովին մենք ներգրավել էինք ավելի քան 500 մասնակցի։ Միասին տեսնում ենք, որ այստեղ մենք զգալիորեն ավելի շատ ենք։ Մեր նպատակն է այս համաժողովը դարձնել երկխոսության, կարծիքների փոխանակման մշտական հարթակ, մեկ հարթակում միավորել բոլոր ոլորտների առաջատար հյուրերին՝ իրագործման հասցնելով լիարժեք նախագծերն ու համաձայնագրերը», — համաժողովի բացման խոսքում ընդգծել է Freedom Holding Corp.-ի գլխավոր տնօրեն, Շախմատի միջազգային ֆեդերացիայի (FIDE) նախագահ Թիմուր Տուրլովը։
Առաջին քայլը
Համաժողովի պաշտոնական բացումն ազդարարվել է «Առաջին քայլի արարողությամբ»՝ Շախմատի դպրոցականների միջազգային ֆեդերացիայի (International School Chess Federation, ISCF) հետ համատեղ։ Այս խորհրդանշական դրվագը համաժողովի տնտեսական օրակարգը կապել է կրթության, վերլուծական մտածողության և ռազմավարական պլանավորման թեմաների հետ։
Սեպտեմբերի 28-ից հոկտեմբերի 3-ը Ծաղկաձորում անցկացվում է դպրոցականների թիմային աշխարհի առաջնության եվրոպական փուլը, որին մասնակցում են եվրոպական երկրների դպրոցական թիմեր, նրանց մարզիչներն ու շախմատային համայնքի ներկայացուցիչները։ Կազմակերպիչներն են FIDE-ն, ISCF-ն, Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան և Եվրոպական շախմատային միությունը (ECU)։
«Հայաստանն առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում շախմատային կրթության ոլորտում, և մենք որոշակիորեն սովորելու բան ունենք Հայաստանից՝ շախմատը դպրոցական ծրագրում ներառելու հարցում։ Շախմատը հսկայական ներուժով հրաշալի խաղ է, ամբողջ աշխարհում ամենաարագ աճող ինտելեկտուալ մարզաձևերից մեկը և Հայաստանում առկա հիանալի մարդկային կապիտալի ուղղակի ցուցանիշ։ Համոզված եմ, որ Հայաստանն ամբողջ աշխարհում ամենաառաջատար շախմատային ազգերից մեկն է», — հայտարարել է արարողությանը մասնակցած Տուրլովը։
Հայաստանը համաշխարհային տնտեսությունում
«Հայաստանը համաշխարհային տնտեսությունում՝ կապիտալի շուկաների տեսանկյունից» խորագրով լիագումար նիստը նվիրված էր համաշխարհային ֆինանսական համակարգի ընթացիկ վերափոխումներին և այն հնարավորություններին, որոնք այդ փոփոխությունները կարող են ստեղծել Հայաստանի համար։
Տուրլովն անդրադարձավ Հայաստանի կապիտալի շուկայի զարգացման հեռանկարներին, միջազգային ներդրողների համար՝ երկրի ընձեռած հնարավորություններին և ժամանակակից ֆինանսական ենթակառուցվածքների զարգացման կարևորությանը։
Նա նշեց, որ Հայաստանն առանձնանում է մարդկային կապիտալի և ռեսուրսների արժեքի լավ հավասարակշռությամբ։ Երկրի առավելությունների թվում նա նշեց նաև քաղաքական կայունությունն ու հարաբերությունները հարևան երկրների և տարբեր բլոկների հետ։
«Հայաստանում պետական կառավարման բավականին բարձր մակարդակ կա։ Պետական կառույցներում աշխատում են բազմաթիվ պրոֆեսիոնալներ։ Ձևավորվել է շատ լավ երկխոսություն, և, իմ կարծիքով, առկա է վստահության բարձր մակարդակ, հատկապես նախարարությունների և կարգավորող մարմինների հետ փոխգործակցությունում, որոնց հետ մենք աշխատում ենք տարածաշրջանում», - ընդգծեց նա։
Կարգավորող մարմնի տեսլականը թողարկողների և միջնորդների վերաբերյալ
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալ Արմեն Նուրբեկյանն ընդգծել է մասնագիտացված միջնորդների առկայության կարևորությունը՝ մանրածախ թողարկողներին կապիտալի շուկա ներգրավելու համար։
«Ներդրումային-բանկային գործունեության մշակույթը Հայաստանում բացակայում է ինչպես մանրածախ, այնպես էլ մեծածախ սեգմենտում: Մենք չենք կարող ենթադրել, թե մարդիկ, նույնիսկ պահանջարկի առկայության դեպքում, կհամակարգեն իրենց գործողությունները միմյանց միջև։ Ուստի մեզ անհրաժեշտ են ակտիվ ֆինանսական միջնորդներ», - ասել է նա։
Նուրբեկյանի խոսքով՝ Հայաստանում անհրաժեշտ է նաև թողարկողների բավարար քանակություն։
«Թողարկման ուղղությամբ առաջին քայլն անելը դժվար է։ Սակայն պարզ է, որ իրական հատվածի ընկերությունները, թողարկումից հետո, դա անում են պարբերաբար։ […] Եվ սա այն դեպքն է, երբ, կարծում եմ, ակտիվ միջնորդները շատ, շատ կարևոր են», - հավելեց նա։
Կարգավորման մասին խոսելով՝ Կենտրոնական բանկի փոխնախագահը նշեց, որ կարգավորող մարմինը պատրաստ է վերանայել գործող կանոնակարգերը, եթե իրական անհրաժեշտություն լինի։
«Որքան հասկանում եմ, կան բաներ, որոնք մենք պետք է փոխենք։ Օրինակ՝ ուղղակի հասանելիության և հեռավար անդամակցության հարցերը, որպեսզի պարզեցվի միացումը համաշխարհային ֆինանսական ենթակառուցվածքին», -պարզաբանել է նա։
Հավելյալ արժեք Հայաստանի համար
Հայաստանի էկոնոմիկայի փոխնախարար Տիգրան Գասպարյանը, խոսելով առևտրի հնարավորությունների, առևտրային նոր ուղիների, մատակարարման շղթաների և Հարավային Կովկասում տնտեսական համագործակցության մասին, նշեց, որ երկարաժամկետ կայունությունն ու կայուն զարգացումը խթաններ են ստեղծում բիզնեսի համար։
«Տրանսպորտային կապի բոլոր հարցերը չպետք է սահմանափակվեն միայն նրանով, որ Հայաստանը կարող է լինել գնացքի կանգառ։ Մենք պետք է ամեն ինչ աշխատեցնենք արտադրողականության բարձրացման ուղղությամբ։ Եվ սա է այն հիմնական ուղերձը, որը ես ուզում եմ փոխանցել այսօր այստեղ», - ընդգծեց նա։
Գասպարյանը բացատրեց, որ Հայաստանի իշխանությունները կկենտրոնանան երկրում ավելացված արժեքի պահպանման և արտադրողականության բարձրացման վրա։
«Սա նշանակում է, որ նոր արտահանման շուկաներ մուտք գործելը պետք է կենտրոնանա ավելի բարդ ապրանքների վրա, որոնք կարող են արտահանվել Հայաստանից», - ասաց նա։
ՎԶԵԲ-ի աշխատանքի չորս ուղղությունները Հայաստանում
Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) երևանյան գրասենյակի ղեկավար Ռեմոն Զաքարիան նշեց, որ Հայաստանում բանկի ներդրած 3,2 միլիարդ դոլարից 40%-ը տրամադրվել է վերջին չորս տարիների ընթացքում, ինչը, նրա խոսքով, վկայում է երկրին աջակցելու՝ բանկի ձգտման մասին։ Այս կապակցությամբ նա առանձնացրեց աշխատանքի չորս հեռանկարային ուղղություն։
Առաջինը նա նշեց ենթակառուցվածքները, որոնք վճռորոշ նշանակություն ունեն մասնավոր հատվածի զարգացման համար, այդ թվում՝ տրանսպորտային ու էներգետիկ ենթակառուցվածքները և ջրամբարները։
Երկրորդ ուղղությունը Զաքարիան անվանեց Հայաստանի գործընկեր ֆինանսական ինստիտուտների հետ աշխատանքը՝ տարբեր թիրախային խմբերին ֆինանսավորում տրամադրելու նպատակով, այդ թվում՝ «կանաչ» նախագծերի, փոքր և միջին բիզնեսի, կանանց կամ երիտասարդների կողմից ղեկավարվող ձեռնարկությունների աջակցության, փախստականներին օգնության և առևտրի դիվերսիֆիկացման աջակցության համար։
ՎԶԵԲ-ի ներկայացուցչի խոսքով՝ երրորդ ուղղությունը կորպորատիվ հատվածի ուղղակի ֆինանսավորումն է, չորրորդը՝ կապիտալի շուկայի աջակցությունը։
«Մենք աշխատում ենք նաև «փափուկ հմտությունների» զարգացման ուղղությամբ՝ ֆոնդային բորսային տեխնիկական աջակցություն տրամադրելով չափանիշների բարձրացմանը նպաստելու համար։ Մենք փորձում ենք աջակցել Հայաստանում կապիտալի շուկաների զարգացմանը», - ընդգծեց նա։
Հայաստանի կապիտալի շուկայի ռիսկերն ու խնդիրները
Առանձին քննարկում նվիրված էր Հայաստանի տնտեսական ապագայի ձևավորման գործում կապիտալի շուկաների առանցքային դերին։ Բանախոսներն անդրադարձան բաժնետոմսերի և պարտատոմսերի շուկաների զարգացմանը, հայկական ընկերությունների՝ բաց շուկաներ դուրս գալու հնարավորություններին, IPO-ի հեռանկարներին, օտարերկրյա ներդրումների ներգրավման գործում բորսաների դերին և կապիտալի շուկայի՝ որպես բիզնեսի ֆինանսավորման լրացուցիչ աղբյուրի ներուժին։
«Թիմ Հոլդինգ»-ի համահիմնադիր և տնօրեն Հայկ Եսայանը նշեց Հայաստանի կապիտալի շուկայի հիմնական խնդիրները․
«Մեզ մոտ շուկայի օգտատերերը բավարար չեն։ Խոշոր ներդրողներն անմիջապես դուրս են գալիս արտասահմանյան կապիտալի շուկաներ և այնտեղ զգալի միջոցներ ներդնում։ Եվ այստեղ շատ կարևոր են ընկերությունների բացությունն ու հաշվետվողականությունը, որպեսզի ընկերությունները հասկանալի լինեն բոլորին, այդ թվում՝ ներդրողներին», — ասաց նա։
Եսայանը նաև ընդգծեց շուկայում այնպիսի բաժնետոմսերի առկայության անհրաժեշտությունը, որոնցով շահաբաժիններ են վճարվում։
«Կարծում եմ՝ ընկերությունները պետք է շարժվեն այս ուղղությամբ․ոչ թե պարզապես բաժնետոմսեր թողարկեն, այլև ունենան իրենց շահաբաժնային պատմությունը։ Պետք է հասկանալի լինի, թե ինչպես են պատրաստվում կիսվել իրենց եկամուտներով», — պարզաբանեց նա՝ հավելելով, որ դա ժամանակի հարց է։
Եսայանը նշեց նաև փոքր շուկաների հիմնական ռիսկերից մեկը․
«Փոքր շուկայի խնդիրն անմիջապես այն է, որ եթե հանկարծ բավականին խոշոր և նշանակալի մեկ թողարկող լուրջ ձախողում է ունենում, դա կարող է հանգեցնել ամբողջ փոքր շուկայի լայնամասշտաբ փլուզման։ Ուրախ եմ, որ Հայաստանում որևէ խոշոր թողարկողի հետ նման լուրջ խնդիրներ չենք ունեցել։ Որովհետև, անկեղծ ասած, կարգավորումը մեզ մոտ բավականին խիստ է, և այն թույլ չի տալիս, որ նման բան տեղի ունենա», — ասաց նա։
Պայմաններ կապիտալի շուկայի զարգացման համար
Հայաստանի Կենտրոնական Դեպոզիտարիայի (ՀԿԴ) գլխավոր տնօրեն Անի Մակարյանը նշեց, որ Հայաստանի կապիտալի շուկայի համար կարևոր է նչ միայն ենթակառուցվածքների զարգացումը, այլև աշխատանքը մի շարք ուղղություններով, որոնց թվում են ներդրումային գործիքների բավարար տեսականու, ներդրողների համար բարենպաստ պայմանների ստեղծումը, ինչպես նաև շուկայի անհրաժեշտ մասշտաբի ապահովումը:
«Կարծում եմ՝ աշխատելով այս երեք ուղղություններով, կարելի է դուրս գալ փոքր տնտեսության ավանդական բարդույթների շրջանակից և հույս չդնել կապիտալի շուկայի էկոհամակարգի մեկ կոնկրետ բաղադրիչի, օրինակ՝ ենթակառուցվածքի, կարգավորման, մակրոտնտեսական կայունության վրա: Սա բավականին բարդ համակարգ է, որտեղ ամեն ինչ պետք է աշխատի միասին՝ սկսած բանկային համակարգից, ինստիտուցիոնալ ներդրողներից, որոնք Հայաստանի դեպքում բավականին զարգացած են՝ ի դեմս կենսաթոշակային հիմնադրամների և այլ ֆինանսական կազմակերպությունների», — ընդգծեց նա:
Team Holding-ի պարտատոմսերի ամբողջական տեղաբաշխումը
Համաժողովի կարևոր իրադարձություններից մեկը դարձավ հայտարարությունն այն մասին, որ Team Holding-ն ավարտել է Հայաստանում կորպորատիվ պարտատոմսերի հրապարակային տեղաբաշխման ծրագիրը և ներգրավել մոտ 35 մլն դոլարին համարժեք ֆինանսավորում:
Տեղաբաշխված պարտատոմսերի ընդհանուր ծավալը կազմել է 31,5 մլն դոլար և 1,4 մլրդ դրամ: Տեղաբաշխումն անցկացվել է երեք փուլով՝ Freedom Broker Armenia-ի հետ համագործակցությամբ: Ծրագրի բոլոր փուլերն ավարտվել են ժամկետից շուտ:
«Այսօր մենք առաջին անգամ հայտարարում ենք մեր պարտատոմսերի թողարկման հաջող ավարտի մասին: Այս միջոցները մենք կուղղենք Team ընկերությունների խմբի ենթակառուցվածքների զարգացմանը մի շարք ոլորտներում՝ լոգիստիկ, էներգետիկ և այլն», — հայտնեց Team Holding-ի համահիմնադիր և տնօրեն Հայկ Եսայանը:
Freedom Broker Armenia-ի տնօրեն Հովակ Հովակիյանն իր հերթին կարևորեց տեղաբաշխումը կապիտալի հայկական շուկայի զարգացման համար:
«Կարծում եմ, որ սա շատ կարևոր քայլ էր: Նման քայլերը և համագործակցությունը կարող են օրինակ ծառայել այլ կազմակերպությունների համար», — ասաց նա։
Այս գործարքը ներկայացվել է որպես Հայաստանի կապիտալի շուկայի գործնական զարգացման օրինակ, որը ցույց տվեց, որ տեղական բիզնեսը կարող է ֆինանսավորում ներգրավել ոչ միայն ավանդական բանկային վարկավորման, այլև կապիտալի շուկայի գործիքների միջոցով:
Համաժողովի այլ իրադարձությունները
«Բանկերն ու բրոքերները Հայաստանի ազգային բարեկեցության հիմքում» պանելային քննարկման մասնակիցներն անդրադարձել են ֆինանսական համակարգում բանկերի, բրոքերների և կարգավորողի փոխլրացնող դերերին, միջազգային հաճախորդների սպասարկման հնարավորություններին, ֆինանսական ծառայությունների դիվերսիֆիկացմանը և ներդրումային մշակույթի զարգացմանը:
Տեխնոլոգիական ուղղությունը ներկայացվել է «Թվային հորիզոններ. ինչպես են տեխնոլոգիաները փոխում ֆինանսները» պանելային քննարկման շրջանակում: Քննարկվել են արհեստական բանականության աճող դերը, ֆինանսական ծառայությունների թվայնացումը, ֆինտեխի զարգացումը, թվային նույնականացման նշանակությունը, վճարային նոր լուծումները և ներդրումային ծառայությունների հասանելիության ընդլայնումը:
Տեխնոլոգիական և ֆինանսական փոփոխությունների միջազգային չափումը շարունակվել է Forward Global-ի գործընկեր, ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի նախընտրական շտաբի նախկին ավագ խորհրդական Մայք Ռուբինոյի «Աշխարհի ձայները տնտեսության ապագայի մասին» հանրային դասախոսության շրջանակում: Դրա թեման դարձել են տրանսֆորմացիաները, որոնք ձևավորում են նոր ֆինանսական համակարգը, և այս պայմաններում զարգացող շուկաների, այդ թվում՝ Հայաստանի համար առաջացող հնարավորությունները:
Համաժողովի շրջանակում տեղի են ունեցել նաև գործընկերային և հատուկ միջոցառումներ, այդ թվում՝ Freedom Broker Armenia-ի և Juventus Academy Armenia-ի միջև համագործակցության հուշագրի ստորագրումը:
Ամփոփում
Հայաստանի երկրորդ ներդրումային-ֆինանսական համաժողովը շարունակեց նախորդի ձևավորված հարթակի զարգացումը՝ ընդլայնելով մասնակիցների և քննարկվող թեմաների շրջանակը։
Քննարկումների ընթացքում համաժողովի մասնակիցները նշում էին, որ Հայաստանի ֆինանսական շուկայի հետագա զարգացումը կապված է ինստիտուտների և կարգավորող միջավայրի զարգացման, ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրման, ներդրումային մշակույթի բարձրացման և պետության ու մասնավոր հատվածի փոխգործակցության հետ:
Շուրջ 1000 մարդու մասնակցությունը ևս մեկ անգամ ցույց տվեց, որ Հայաստանի կապիտալի շուկայի, ներդրումների և ֆինանսական համակարգի զարգացման թեմաները մեծ հետաքրքրություն են առաջացնում ինչպես տեղական, այնպես էլ միջազգային գործարար և փորձագիտական համայնքում:
«ԱՌԿԱ» գործակալությունը համաժողովի պաշտոնական ինֆորմացիոն գործընկերն է:
