ARKA Armenia Weekly․ շաբաթվա առանցքային իրադարձությունները․ քաղաքականություն, տնտեսություն և շուկաներ (հունիսի 8–14)

ԵՐԵՎԱՆ, 15 հունիսի․/ԱՌԿԱ/․ «ԱՌԿԱ» գործակալությունը ներկայացնում է շաբաթվա հիմնական իրադարձությունների ամփոփագիրը:

Ամփոփում

Շաբաթվա գլխավոր դինամիկան դարձավ խորհրդարանական ընտրությունների ավարտի և արտաքին տնտեսական մարտահրավերների ուժեղացման համակցումը: ԿԸՀ-ն հաստատեց երեք քաղաքական ուժերի անցումը խորհրդարան։ Ընդդիմությունը հայտարարեց արդյունքները բողոքարկելու և հետագա գործողությունները համակարգելու մտադրության մասին։

Շաբաթվա տնտեսական ազդակը մնում է անհամասեռ. Համաշխարհային բանկը բարելավել է Հայաստանի աճի կանխատեսումը, ԱՄՀ–ն ակնկալում է դանդաղում մինչև 5,25% և առաջիկա ժամանակահատվածում բարձր գնաճի պահպանում։ Այս ֆոնին արտահանումը, ՌԴ ֆիտոսանիտարական սահմանափակումները, գազի սակագները և ՀԷՑ-ի հնարավոր ազգայնացումը դառնում են առանցքային գործոններ բիզնեսի և շուկաների համար։

Քաղաքականություն

ԿԸՀ-ն ամփոփեց խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները. Ազգային ժողով են անցնում «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը՝ 49,745% ձայներով, «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը՝ 23,271%-ով և «Հայաստան» դաշինքը՝ 9,923%-ով։ Մասնակցությունը կազմել է 58,9%, քվեարկությանը մասնակցել է 1 476 769 ընտրող։ Բիզնեսի համար սա նշանակում է ընտրական փուլի ավարտ և անցում նոր քաղաքական կոնֆիգուրացիայի ձևավորմանը։

Նիկոլ Փաշինյանին հաղթանակի կապակցությամբ շնորհավորել են, մասնավորապես, ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոշտան, Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը և այլք։

Հիմնական ընդդիմադիր ուժերը հանդես եկան ընտրությունների արդյունքների քննադատությամբ։ «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի առաջնորդ Սամվել Կարապետյանը հայտարարեց խորհրդարանական ճանապարհով կամ փողոցային քաղաքական պայքարի միջոցով Փաշինյանի հեռացման անհրաժեշտության մասին. «Հայաստան» դաշինքը հայտնեց արդյունքները Սահմանադրական դատարանում բողոքարկելու մտադրության մասին. խորհրդարան չանցած «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը հայտարարեց քաղաքական ուժերի հետ խորհրդակցություններ սկսելու մասին՝ միասնական օրակարգ և քայլեր մշակելու նպատակով։

Երևանն ու Բաքուն քննարկել են խաղաղության օրակարգը. Հայաստանի ԱԽ քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը և Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևը հունիսի 14-ին հանդիպում են անցկացրել Դիլիջանում և պայմանավորվել շարունակել աշխատանքային շփումները։ Շուկաների համար սա կարևոր է՝ որպես տարածաշրջանային կայունության շուրջ ուղիղ երկխոսության խողովակի պահպանման ազդակ։

Տնտեսություն և մակրոազդակներ

Համաշխարհային բանկը բարելավել է Հայաստանի տնտեսության աճի կանխատեսումները. 2026 թվականին ակնկալվում է 5,3% աճ, 2027 թվականին՝ 5,1%, 2028 թվականին՝ 5%: ԱՄՀ–ն իր հերթին ակնկալում է իրական ՀՆԱ-ի աճի դանդաղում մինչև մոտ 5,25% 2026 թվականին և առաջիկա ժամանակահատվածում բարձր գնաճի պահպանում։ Ներդրողների համար սա հաստատում է բազային սցենարի կայունությունը, բայց նաև մատնանշում է արտաքին ռիսկերի և լոգիստիկ ծախսերի նշանակության աճը։

Հայաստանի ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը հայտարարել է, որ 2025 թվականի արդյունքներով ՀՆԱ-ի աճը կազմել է 7,2%՝ մոտ 2 տոկոսային կետով գերազանցելով կառավարության կողմից սահմանված ցուցանիշը, իսկ հարկային եկամուտներն աճել են մոտ 14%-ով։ Սա ուժեղացնում է մակրոտնտեսական կայունության պահպանման փաստարկը, բայց միևնույն ժամանակ ցույց է տալիս աճի կենտրոնացումը շինարարության, առևտրի և ծառայությունների ոլորտներում։

Հայաստանն ու ԵՄ-ն անցել են հայկական արտադրանքի արտահանման վերաբերյալ պայմանավորվածության տեխնիկական ձևակերպմանը։ Արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը հայտնել է, որ մատակարարումները կարող են իրականացվել օդային ճանապարհով, Վրաստանի, ինչպես նաև Թուրքիայի միջոցով։ Բիզնեսի համար սա շուկաների և լոգիստիկ երթուղիների դիվերսիֆիկացման հեռանկար է բացում։

Ռոսսելխոզնադզորը հունիսի 12-ից սահմանափակել է Հայաստանում արտադրված և այնտեղից առաքվող ողջ կարանտինային արտադրանքի ներմուծումը, ինչպես նաև դրա տարանցումը Ռուսաստանի տարածքով դեպի ԵԱՏՄ երկրներ։ Տնտեսության համար սա լուրջ ազդակ է. առանցքային շուկաներ հասանելիությունն ավելի է կախված ստանդարտներից, որակի վերահսկողությունից և արտադրանքի հետագծելիությունից։

Կառավարությունը կընդլայնի ծիրանի, կեռասի, գինու, բրենդիի և հանքային ջրերի արտահանման սուբսիդավորումը։ Սա աջակցում է ագրարային և վերամշակող հատվածին արտաքին առևտրային սահմանափակումների շրջանում։

Բիզնես և կորպորատիվ հատված

Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը հայտարարել է հայկական արտադրանքի արտահանման հետ կապված խնդիրների բացակայության մասին և հայտնել, որ մատակարարումներն արդեն իսկ իրականացվում են դեպի Հունաստան, Լեհաստան, Ուկրաինա, Բելառուս, Ռումինիա, Ղազախստան, Ուզբեկստան և ԱՄԷ։ Բիզնեսի համար սա հաստատում է արտահանման աշխարհագրական դիվերսիֆիկացման վրա կառավարության դրած խաղադրույքը։

Հայաստանի կառավարությունն աշխատում է «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերության բաժնետոմսերի 100%-ը գերակա հանրային շահ ճանաչելու գործընթաց սկսելու մասին որոշման նախագծի վրա, հայտարարել է ՀԷՑ-ի ժամանակավոր կառավարիչ Ռոմանոս Պետրոսյանը։ Նրա խոսքով՝ գործընթացի արդյունքը պետք է լինի լիակատար ազգայնացումը և ընկերության փոխանցումը պետական վերահսկողության ներքո։ Ներդրողների համար սա շաբաթվա ամենազգայուն կորպորատիվ-կարգավորող ազդակներից մեկն է։

ՎԶԵԲ-ը Ռեմոն Զաքարիային նշանակել է Հայաստանում ներկայացուցչության նոր ղեկավար. նա պաշտոնը կստանձնի 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ից։ ՎԶԵԲ-ի ուշադրության կենտրոնում մնում են մասնավոր հատվածը, կապիտալի շուկաները և «կանաչ» անցումը, ինչը կարևոր է երկրի ներդրումային օրակարգի համար։

IDBank-ը հայտարարել է 2026 թվականի չորրորդ և հինգերորդ տրանշերի պարտատոմսերի թողարկման մասին՝ 2,5 միլիարդ դրամ և 5 միլիոն դոլար ծավալով։ Տեղաբաշխումից հետո արժեթղթերը կներկայացվեն ցուցակման Հայաստանի ֆոնդային բորսայում և կունենան շուկա ստեղծող (մարկետմեյքեր)։ Սա աջակցում է կորպորատիվ պարտքային շուկայի զարգացմանը։

Շուկաներ և ֆինանսներ

Հայկական ծիրանը պետք է դառնա ոչ թե հումք, այլ գլոբալ բրենդ, հայտարարել է Ameria-ի կառավարչական խորհրդատվության ծառայության տնօրեն Տիգրան Ջրբաշյանը։ Ավանդական շուկաներում սահմանափակումների պայմաններում այս թեզը կարևոր է ներդրողների համար՝ որպես անցում արտահանման հումքային մոդելից դեպի պաշտպանված ինքնությամբ և ավելի բարձր ավելացված արժեքով արտադրանքների։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանը դիտարկում է գազի հնարավոր թանկացման բոլոր սցենարները, իսկ հարցերը քննարկվելու են երկկողմ ձևաչափով և ԵԱՏՄ շրջանակում։ Սա գազի թեման դարձնում է առանցքային գործոններից մեկը սակագների, գնաճի և բիզնեսի ծախսերի գնահատման համար։

Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը հայտարարել է, որ Հայաստանի քաղաքացիների համար գազի սակագնի վերանայում դեռևս չի նախատեսվում. մատակարարումներն ընթանում են բնականոն հունով՝ սահմանված սակագնով, իսկ պայմանագիրը գործում է մինչև ձմռանից հետո ընկած ժամանակահատվածը։ Շուկաների համար սա նվազեցնում է կարճաժամկետ անորոշությունը, բայց չի վերացնում միջնաժամկետ ռիսկերը։

Նոր ԱԷԿ-ի կառուցման վերաբերյալ որոշումը կարող է տեղափոխվել 2027 թվական։ Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը նշել է, որ նախագծի ֆինանսական պարամետրերը կարևոր են, քանի որ նոր կայանի կառուցումը կարող է ազդել էլեկտրաէներգիայի սակագների վրա։

Ինչ է սա նշանակում

Քաղաքական համակարգը թևակոխել է հետընտրական փուլ, սակայն ընդդիմության իրավական և փողոցային արձագանքը կարող է պահպանել քաղաքական լարվածությունն առաջիկա շաբաթներին։

ԱՄՆ-ի, ԵՄ-ի և Թուրքիայի կողմից Փաշինյանին ցուցաբերվող արտաքին աջակցությունն ուժեղացնում է խաղաղության օրակարգի և տնտեսական դիվերսիֆիկացման կուրսի շարունակականության ազդակը։

Մակրոտնտեսական բազան մնում է կայուն, սակայն աճի դանդաղման և բարձր գնաճի վերաբերյալ ԱՄՀ-ի կանխատեսումը ցույց է տալիս, որ աճի որակն ավելի կարևոր է դառնում, քան տեմպերը։

Հայաստանի արտահանման մոդելը պահանջում է արագացված դիվերսիֆիկացում. ՌԴ սահմանափակումներն ուժեղացնում են ԵՄ-ի, Թուրքիայի, Վրաստանի և նոր շուկաների նշանակությունը։

Էներգետիկան և ենթակառուցվածքային ակտիվների կարգավորումը դառնում են առանցքային թեմաներ ներդրողների համար՝ գազից մինչև ՀԷՑ և նոր ԱԷԿ։

Ընթացիկ շաբաթվա ռիսկերը

Շուկաները հետևելու են ընդդիմության գործողություններին ընտրությունների արդյունքների հրապարակումից հետո և Սահմանադրական դատարան հնարավոր դիմումներին։

Արտահանողների համար առանցքային ռիսկ են մնում Ռոսսելխոզնադզորի սահմանափակումները և ֆիտոսանիտարական վերահսկողության պահանջները։

Ներդրողները գնահատելու են ԵՄ-ի հետ արտահանման պայմանավորվածությունների գործնական ձևակերպումը և այլընտրանքային լոգիստիկ երթուղիների հասանելիությունը։

Գազի թեման կարող է ազդել սակագների, գնաճի և արտադրության ինքնարժեքի վերաբերյալ սպասումների վրա։

ՀԷՑ-ի հնարավոր ազգայնացումը կարող է թեստ դառնալ կարգավորումների կանխատեսելիության և ներդրումների պաշտպանվածության ընկալման համար։