Իրանի շուրջ անկայունությունը կարող է Հայաստանի համար երկարաձգել բարձր անորոշության շրջանը․ Թավադյան
ԵՐԵՎԱՆ, 16 հուլիսի․/ԱՌԿԱ/․ Իրանի շուրջ իրադարձությունները կարող են տարիներ տևել, ուստի Հայաստանին անհրաժեշտ է նախապես հաշվարկել տնտեսական, ֆինանսական և միգրացիոն ռիսկերը, «ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում հայտարարել է tvyal.com կազմակերպության հիմնադիր Աղասի Թավադյանը։
«Մեծ է հավանականությունը, որ Իրանում իրադարձությունները կձգձգվեն երկար տարիներ, և մենք առաջիկա տարիներին կապրենք մեծ անորոշության դաշտում»,- ասաց նա։
Թավադյանի խոսքով՝ անկայունությունը Մերձավոր Արևելքում Հայաստանի համար առանձնակի սպառնալիք է ներկայացնում, քանի որ հանրապետությունն անմիջականորեն սահմանակից է Իրանին և սերտորեն կապված է համաշխարհային ֆինանսական համակարգի հետ։
Փորձագետը նշեց, որ 2025 թվականի վերջին եռամսյակում Հայաստանում նկատվել է իրանական կապիտալի զգալի ներհոսք։ Նմանատիպ գործընթաց տեղի ունեցավ ռուս-ուկրաինական դիմակայության սկսվելուց հետո, երբ երկիր ներհոսեցին նաև խոշոր ֆինանսական միջոցներ։
«Դրա արդյունքում, անցյալ տարվա արդյունքներով, տնտեսական աճը կազմել է 7,2%, ինչը 2 տոկոսային կետով գերազանցել է ներքին և միջազգային կանխատեսումները, ինչպես նաև հարստացրել է բանկային համակարգը։ Սակայն այս էֆեկտն ավելի կարճաժամկետ էր՝ համեմատած 2022 թվականի ռուսական ալիքի հետ»,- ասաց Թավադյանը։
Նրա գնահատմամբ՝ Մերձավոր Արևելքի ներկայիս իրավիճակից բխող առանցքային աշխարհաքաղաքական ռիսկերից մեկը մնում է Իրանի հնարավոր ապակայունացումը և դրա հետ կապված փախստականների ներհոսքը Սյունիքի մարզ։
Թավադյանը նշեց, որ Հայաստանին հարակից Իրանի տարածքներում, ըստ տարբեր գնահատականների, բնակվում է 13–16 միլիոն մարդ՝ երկրի շուրջ 90 միլիոնանոց բնակչությունից։
Փորձագետը նաև նշեց Հայաստանի՝ որպես փոքր բաց տնտեսության կախվածությունը համաշխարհային ֆինանսական համակարգի վիճակից և արտերկրից ստացվող միջոցներից։
«Եթե համաշխարհային ֆինանսական համակարգը ճաքի, և սկսվի ֆինանսական ճգնաժամ, որի հետևանքով կդադարեն կամ կնվազեն ֆինանսական մուտքերը Հայաստան, ապա հայկական տնտեսությունն անմիջապես զգալիորեն կկրճատվի, ինչպես դա եղավ 2009 թվականին, երբ տեղի ունեցավ 14,1% տնտեսական անկում»,- ասաց Թավադյանը։
Տնտեսական հնարավորություններն ու ռիսկերը
Միևնույն ժամանակ, նրա կարծիքով, տարածաշրջանային անկայունությունը կարող է Հայաստանի համար ստեղծել նաև որոշակի տնտեսական հնարավորություններ՝ կապված կապիտալի ներհոսքի և տարանցիկ գործառույթի իրականացման հետ։
«Տնտեսական աճի մեխանիզմը հետևյալն է. Հայաստան է գալիս մեծ քանակությամբ գումար, բանկային համակարգի միջոցով որպես սպեկուլյատիվ ներդրումներ դրանք հայտնվում են անշարժ գույքի շուկայում և շինարարության մեջ, ինչպես նաև երրորդ երկրներում։ Հայաստանի Հանրապետության հիմնական տնտեսական աճը հենվում է ֆինանսական հատվածի, անշարժ գույքի, շինարարության և ծառայությունների վրա», – ասաց Թավադյանը։
Ընդ որում, նա նշեց նաև կապիտալի ներհոսքի բացասական հետևանքները տնտեսության իրական հատվածի համար։ Թավադյանը ուշադրություն հրավիրեց 2022 թվականից ի վեր հայկական դրամի զգալի արժևորման վրա։
«Դա բացասաբար է անդրադառնում, առաջին հերթին, արտադրության և արտահանման վրա, որոնք տուժում են մեր ապրանքների մրցունակության անկման պատճառով», – հայտարարեց նա։
Որպես ևս մեկ զգալի ռիսկ՝ փորձագետը նշեց Հայաստանի արտաքին քաղաքական հավասարակշռության հնարավոր խախտումը։
«Եթե Հայաստանը շեղվի այս կամ այն կողմ, կապ չունի՝ ՌԴ, թե ԵՄ, կորուստները շատ մեծ կլինեն։ Պետք է պահպանել հավասարակշռությունը», – ասաց նա։
Փորձագետը նաև կարծում է, որ հանրապետությունը պետք է պատրաստ լինի հնարավոր տարածաշրջանային սպառնալիքներին ոչ միայն տնտեսական, այլև պաշտպանական առումով։
«Այստեղ պետք է գործի ռազմական «փշոտ խոզի սկզբունքը (principle of the porcupine). մենք փոքր ենք, բայց մեզ ոչ ոք չպետք է ձեռք տա։ Հայաստանի կառավարությունը պետք է կարողանա օգուտ քաղել բոլոր հնարավոր սթրեսներից՝ հաշվարկելով և շրջանցելով բացասական զարգացումները», – հայտարարեց Թավադյանը։
