ARKA Armenia Weekly: շաբաթվա առանցքային իրադարձությունները. քաղաքականություն, տնտեսություն և շուկաներ (հունիսի 29 – հուլիսի 5)

ԵՐԵՎԱՆ, 6 հուլիսի․/ԱՌԿԱ/․  «ԱՌԿԱ» գործակալությունը ներկայացնում է շաբաթվա հիմնական իրադարձությունների ամփոփագիրը:

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

Շաբաթն անցավ Եվրոպական միության հետ Հայաստանի ռազմավարական գործընկերության խորացման և միաժամանակ Ռուսաստանի հետ ակտիվ երկխոսության պահպանման ներքո: Երկրի ներսում կառավարությունը շարունակեց ձևավորել արտահանման աջակցության գործիքներ, հայտարարեց արտահանման խթանման գործակալության ստեղծման մասին և ընդլայնեց պետական փոխհատուցումների տակ ընկնող ապրանքների ցանկը:

Միաժամանակ ընդունվեցին նոր կարգավորող որոշումներ հարկման, դեղերի շրջանառության և եվրոպական շուկայում աշխատելու համար արտադրողների նախապատրաստման ոլորտներում: Բիզնեսի համար շաբաթվա գլխավոր ազդակն այն է, որ Հայաստանն արագացնում է տնտեսության հարմարեցումը նոր արտաքին պայմաններին՝ պահպանելով բազմավեկտոր տնտեսական համագործակցությունը և միաժամանակ ստեղծելով ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներ դեպի նոր շուկաներ հասանելիության ընդլայնման համար:

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Հայաստանի Սահմանադրական դատարանը մերժեց ընդդիմության դիմումները և ուժի մեջ թողեց խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները՝ վերջնականապես հաստատելով կրկնակի քվեարկություն անցկացնելու հիմքերի բացակայությունը: Որոշումն ավարտում է ընտրական գործընթացի դատական փուլը և նվազեցնում ընտրությունների արդյունքների շուրջ քաղաքական անորոշությունը:

Հայաստանն ու Ռուսաստանը հաստատեցին երկկողմ համագործակցությունը զարգացնելու մտադրությունը: Երկու երկրների վարչապետներ Նիկոլ Փաշինյանն ու Միխայիլ Միշուստինը քննարկեցին փոխգործակցությունը տնտեսության և առևտրի առանցքային ոլորտներում, իսկ Հայաստանի արտգործնախարար Վահան Կոստանյանը հայտարարեց Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների հետագա զարգացման հարցում Երևանի շահագրգռվածության մասին:

Դրա հետ մեկտեղ, Ռուսաստանի փոխարտգործնախարար Միխայիլ Գալուզինը նշեց, որ հայկական արտադրանքի համար այլընտրանքային շուկաների որոնումը ժամանակ կպահանջի, ինչն ընդգծում է արտաքին առևտրի դիվերսիֆիկացման քաղաքականության արդիականությունը:

Շաբաթվա կարևոր քաղաքական-տնտեսական իրադարձությունը դարձավ Եվրահանձնաժողովի ղեկավար Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի այցը Հայաստան: ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանն ու Եվրոպական միությունը ընդլայնում են համագործակցությունը տնտեսության, էներգետիկայի, տրանսպորտի, թվայնացման և արհեստական բանականության ոլորտներում: Բիզնեսի համար սա նշանակում է եվրոպական ուղղության հետագա ամրապնդում՝ որպես երկրի տնտեսական զարգացման առանցքային վեկտորներից մեկը:

ԵՄ-ն նաև հայտարարեց Հարավային Կովկասում տրանսպորտային, էներգետիկ և թվային կապերի զարգացման համար մինչև 200 միլիոն եվրոյի դրամաշնորհային ֆինանսավորման փաթեթի մասին: Հայաստանի համար սա ուժեղացնում է ենթակառուցվածքային օրակարգի նշանակությունը. ճանապարհները, էներգետիկան և թվային կապվածությունը դառնում են առևտրի և ներդրումների երկարաժամկետ տարածաշրջանային ճարտարապետության մաս:

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ երկաթուղիները Հայաստանի սեփականությունն են և պետք է ծառայեն երկրի շահերին: Ներդրողների համար սա նշանակում է, որ տրանսպորտային ապաշրջափակման հարցերը դիտարկվելու են, առաջին հերթին, ազգային շահերի, անվտանգության և տնտեսական արդյունավետության տեսանկյունից:

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՄԱԿՐՈԱԶԴԱԿՆԵՐ

ԵՄ-ն հայտարարեց Հայաստանին առևտրի աջակցության և տնտեսության դիվերսիֆիկացման համար հավելյալ 18 միլիոն եվրո հատկացնելու մասին, ինչպես նաև ներկայացրեց եվրոպական շուկա հայկական արտահանման շուրջ 80%-ի ազատականացման նախաձեռնությունը: Տնտեսության համար սա նշանակում է հնարավորությունների ընդլայնում արտահանողների համար և աստիճանական կախվածության նվազեցում առանձին արտաքին շուկաներից:

Կառավարությունը մինչև հուլիս երկարաձգեց առանձին տեսակի արտադրանքի արտահանման աջակցության ծրագիրը և ընդլայնեց փոխհատուցվող ապրանքների ցանկը: Փոխհատուցումները տարածվում են թարմ մրգերի, սննդամթերքների տեսակների, ըմպելիքների, չորամրգերի ու բանջարեղենի, ինչպես նաև իշխանի և թառափի վրա: Սա վկայում է արտահանողների աջակցության համակարգային ձևաչափի անցման մասին:

Հայաստանում կստեղծվի արտահանման աջակցության գործակալություն: Վարչապետ Փաշինյանի խոսքով՝ նոր կառույցը պետք է միավորի արտասահմանյան շուկաներում հայկական արտադրանքի խթանման գործիքները և ապահովի բիզնեսի երկարաժամկետ ինստիտուցիոնալ աջակցությունը:

Խորհրդարանն ընդունեց հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ, որոնք սահմանում են 2027–2029 թվականների համար ալկոհոլային և ծխախոտային արտադրանքի ակցիզների փոփոխության ժամանակացույցը: Որոշումների նախապես ընդունումը թույլ է տալիս արտադրողներին հաշվի առնել ապագա հարկային փոփոխությունները երկարաժամկետ պլանավորման ժամանակ:

Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը հայտարարեց, որ Հայաստանում դիզելային վառելիքի դեֆիցիտ չկա: Նրա խոսքով՝ ներքին շուկան ամբողջությամբ ապահովված է վառելիքի անհրաժեշտ ծավալներով, իսկ իրավիճակը գտնվում է պետության վերահսկողության տակ: Բիզնեսի համար սա նշանակում է մատակարարումների կայունության պահպանում և տրանսպորտային ու ագրարային հատվածների համար հավելյալ ռիսկերի բացակայություն:

ԲԻԶՆԵՍ ԵՎ ԿՈՐՊՈՐԱՏԻՎ ՀԱՏՎԱԾ

Խորհրդարանը հաստատեց Եվրոպական միություն արտահանման համար ձկնարտադրողների գրանցման նոր կարգը: Նոր պահանջները տարածվում են ձկնաբուծական տնտեսությունների, վերամշակող ձեռնարկությունների և պահեստների վրա ու հանդիսանում են ԵՄ շուկա մատակարարումների ընդլայնման նախապատրաստման մաս:

Հայաստանում ներդրվել են դեղամիջոցների վերահսկողության նոր մեխանիզմներ՝ ԵԱՏՄ ստանդարտներին համապատասխան: Նոր համակարգն ուղղված է դեղերի շրջանառության թափանցիկության բարձրացմանը, որակի վերահսկողության ուժեղացմանը և կարգավորումների հետագա ներդաշնակեցմանը միության ընդհանուր պահանջներին:

Շաբաթվա ամենաքննարկվող թեմաներից մեկը շարունակում էր մնալ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերության շուրջ ստեղծված իրավիճակը: Ժամանակավոր կառավարիչ Ռոմանոս Պետրոսյանը հայտնեց, որ ընկերության վերաբերյալ առանցքային որոշումները սպասվում են հուլիսի կեսերին: Իր հերթին, «Տաշիր» գրուպի սեփականատեր Սամվել Կարապետյանը կոչ արեց լուրջ չընդունել ՀԷՑ-ի հնարավոր ազգայնացման մասին հայտարարությունները՝ ընդգծելով, որ ընկերությունը շարունակում է կատարել իր պարտավորությունները: Ներդրողների համար իրավիճակի զարգացումը մնում է առաջիկա շաբաթների ամենակարևոր կորպորատիվ գործոններից մեկը: Երևանի քաղաքապետարանը կստանա շուրջ 650 միլիոն դոլար՝ երեք խոշոր ենթակառուցվածքային ծրագրերի իրականացման համար՝ «Աջափնյակ» մետրոյի կայարանի կառուցում, մետրոպոլիտենի արդիականացում և էլեկտրաբուսների ձեռքբերում: Այս ծրագրերի իրականացումը պետք է աջակցի շինարարության ոլորտին և քաղաքային ենթակառուցվածքների արդիականացմանը:

ՇՈՒԿԱՆԵՐ ԵՎ ՖԻՆԱՆՍՆԵՐ

Գրեթե 395 միլիոն դոլար արժողությամբ 7,2 կմ երկարությամբ Քաջարանի թունելի շինարարության մեկնարկը դարձավ տարվա խոշորագույն ենթակառուցվածքային նախագծերից մեկը:

Ներդրողների համար սա երկարաժամկետ ազդակ է «Հյուսիս-Հարավ» տրանսպորտային միջանցքի իրականացման շարունակման մասին, որը պետք է բարձրացնի Հայաստանի տարանցիկ ներուժը:

Եվրոպական միությունը նաև հայտարարեց էներգակիրների մատակարարումների դիվերսիֆիկացման հարցում Հայաստանին աջակցելու պատրաստակամության մասին: Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի խոսքով՝ էներգետիկ կապերի զարգացումը համագործակցության առանցքային ուղղություններից մեկն է, ինչը միջնաժամկետ հեռանկարում կարող է բարձրացնել երկրի էներգետիկ շուկայի դիմակայունությունը:

Հայաստանի Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը հայտնեց, որ բնակչության համար բնական գազի սակագները չեն փոխվի: Գործող սակագների պահպանումը նվազեցնում է լրացուցիչ գնաճային ճնշման հավանականությունը և աջակցում է սպառողական շուկայի կայունությանը:

ԻՆՉ Է ՍԱ ՆՇԱՆԱԿՈՒՄ

Հայաստանն արագացնում է տնտեսական մերձեցումը Եվրոպական միության հետ՝ աստիճանաբար քաղաքական պայմանավորվածությունները վերածելով առևտրի, ենթակառուցվածքների և ներդրումների աջակցության գործնական միջոցների:

Միաժամանակ Երևանը հաստատում է Ռուսաստանի հետ կառուցողական տնտեսական համագործակցության պահպանման կուրսը, ինչը վկայում է բազմավեկտոր արտաքին տնտեսական քաղաքականության շարունակության մասին: Արտահանման պետական աջակցությունը աստիճանաբար ձեռք է բերում մշտական ինստիտուցիոնալ բնույթ՝ փոխհատուցման մեխանիզմներից մինչև մասնագիտացված գործակալության ստեղծում:

Նոր կարգավորող որոշումները հարկման, դեղերի շրջանառության և ԵՄ արտահանման նախապատրաստման ոլորտներում արտացոլում են տնտեսության հարմարեցումը արտաքին շուկաների ավելի լայն շրջանակում աշխատելուն: Խոշոր ենթակառուցվածքային և էներգետիկ նախագծերը մնում են երկրի երկարաժամկետ ներդրումային գրավչության առանցքային գործոններից մեկը:

ԸՆԹԱՑԻԿ ՇԱԲԱԹՎԱ ՌԻՍԿԵՐԸ

Բիզնեսը կսպասի Եվրոպական միության կողմից հայտարարված առևտրային նախաձեռնությունների և հայ արտահանողների աջակցության մեխանիզմների գործնական իրականացմանը: Ներդրողները կշարունակեն հետևել «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերության շուրջ ստեղծված իրավիճակի զարգացմանը և այն որոշումներին, որոնք կընդունվեն հուլիսի կեսերին: Մասշտաբային ենթակառուցվածքային նախագծերի իրականացումը կպահանջի ժամանակին ֆինանսավորում և արդյունավետ կառավարում՝ ակնկալվող տնտեսական արդյունքին հասնելու համար: Արտադրողները ստիպված կլինեն հարմարվել եվրոպական նոր պահանջներին և հավաստագրման (սերտիֆիկացման) ընթացակարգերին, որոնցից կախված կլինի արտահանման ընդլայնումը դեպի ԵՄ շուկա: ԵՄ-ի հետ էներգետիկ համագործակցության զարգացումը և էներգակիրների մատակարարումների դիվերսիֆիկացման նախագծերի իրականացումը միջնաժամկետ հեռանկարում կմնան տնտեսության դիմակայունության առանցքային գործոններից մեկը: