Պաշտպանական գործընկերության նոր փուլ Հայաստանի և Հնդկաստանի միջև․ հնդկական ԶԼՄ–ները պայմանագրերը գնահատում են շուրջ 2 մլրդ դոլար

ԵՐԵՎԱՆ, 18 օգոստոսի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանն ու Հնդկաստանն անցնում են պաշտպանական համագործակցության նոր փուլի, որը վերջին մի քանի տարիների ընթացքում սպառազինության առանձին գնումներից աճել է մինչև ռազմատեխնիկական փոխգործակցության, կադրերի պատրաստման և պաշտպանական արդյունաբերության համատեղ ծրագրերի քննարկման:

Հարաբերություններին նոր ազդակ է հաղորդել Հնդկաստանի պաշտպանության քարտուղար Ռաջեշ Կումար Սինգհի պաշտոնական այցը Երևան:

Օգոստոսի 17-ին Հայաստանի պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանն ընդունել է Սինգհին և բարձր գնահատել երկկողմ համագործակցության առաջընթացը: Կողմերը քննարկել են պաշտպանական, այդ թվում՝ ռազմատեխնիկական փոխգործակցությունը, ինչպես նաև տարածաշրջանային և միջազգային անվտանգությունը:

Նույն օրը Սինգհը հանդիպել է Պաշտպանության նախարարի առաջին տեղակալ — ՀՀ ԶՈւ Գլխավոր շտաբի պետ Էդվարդ Ասրյանի հետ: Հայաստանի ՊՆ տվյալներով՝ կողմերը փոխանակել են երկու երկրների զինված ուժերի գլխավոր շտաբերի միջև համագործակցության նոր ձևաչափը սահմանող փաստաթուղթ: Սա դարձել է ներկայիս այցի ամենակոնկրետ պաշտոնական արդյունքը:

Times of India. Հայաստանը դարձել է հնդկական ռազմաարդյունաբերական համալիրի կարևորագույն հաճախորդներից մեկը

Հնդկական ԶԼՄ-ները այցը դիտարկում են պաշտոնական օրակարգից շատ ավելի լայն:

Times of India-ն օգոստոսի 18-ին գրում է, որ Հայաստանը վերածվել է հնդկական պաշտպանական արտահանման առաջատար հաճախորդի, իսկ հնդկական ռազմական տեխնիկայի գնման պարտավորությունների ծավալը պարբերականը գնահատում է շուրջ 2 միլիարդ դոլար: Թերթը ներկայիս այցը կապում է պաշտպանական և ռազմավարական համագործակցության հետագա ճանապարհային քարտեզի նախապատրաստման հետ:

Առանձին մանրամասն նյութում Times of India-ն նաև 2020 թվականից ի վեր կնքված հայ-հնդկական պաշտպանական պայմանագրերի ընդհանուր արժեքը գնահատում է գրեթե 2 միլիարդ դոլար: Գնված կամ պատվիրված համակարգերի թվում պարբերականը ներառում է Swathi հրետանային դիրքերի հայտնաբերման ռադարները, Akash ՀՕՊ համակարգերը, Pinaka հրթիռային համակարգերը, հրետանային համակարգերը և հակադրոնային լուծումները:

Ընդ որում, գրեթե 2 միլիարդ դոլարի համախառն թիվը պաշտոնապես նման տեսքով Հայաստանի կամ Հնդկաստանի կառավարությունների կողմից հրապարակայնորեն չի բացահայտվել և պետք է դիտարկվի հենց որպես հնդկական ԶԼՄ-ների գնահատական:

40 միլիոն դոլարանոց Swathi-ից մինչև Akash և Pinaka

Ամենալավ փաստաթղթավորված վաղ պայմանագրերից մեկը դարձավ Հայաստանի կողմից հնդկական Swathi հրետանային դիրքերի հայտնաբերման չորս ռադարների գնումը:

Հնդկական Defence Research and Development Organisation-ի (DRDO) նյութերում նշվում է, որ համաձայնագիրը կնքվել է 2020 թվականի մարտին, դրա արժեքը կազմում էր 40 միլիոն դոլար, իսկ մատակարարն էր Bharat Electronics Limited-ը:

Զգալիորեն ավելի խոշոր է գնահատվում Akash ՀՕՊ համակարգերի հետագա հայկական պատվերը: Times of India-ն գրում է, որ Հայաստանը դարձել է այս հնդկական համակարգի առաջին արտասահմանյան պատվիրատուն, իսկ 15 համալիրի պատվերի արժեքը գնահատում է մոտ 720 միլիոն դոլար:

Bharat Dynamics Limited-ը՝ Akash-ի հրթիռների պետական արտադրողը, պաշտոնապես հաստատել է «բարեկամ արտասահմանյան երկրից» այս համակարգի խոշոր արտահանման պատվերի ստացումը, սակայն «ԱՌԿԱ»-ի կողմից գտնված հանրային կորպորատիվ փաստաթղթերում պատվիրատուն և հայկական պայմանագրի արժեքը նշված չեն: Հետևաբար, 720 միլիոն դոլար թիվը պետք է դիտարկել որպես հնդկական ԶԼՄ-ների գնահատական, այլ ոչ թե գործարքի պաշտոնապես բացահայտված արժեք:

Եվս մեկ խոշոր ուղղություն են դարձել Pinaka համազարկային կրակի հրթիռային համակարգերը: Times of India-ն գրում է չորս մարտկոցի պայմանագրի մասին և այն գնահատում է մոտ 2 հազար քրոր ռուփի:

Սակայն Economic Times-ը դեռևս 2022 թվականին ավելի քան 2 հազար քրոր ռուփի (20 միլիարդ հնդկական ռուփի) գումարը նկարագրում էր փոքր-ինչ այլ կերպ՝ որպես պետական պայմանագրերի ավելի լայն փաթեթի արժեք, որը ներառում էր Pinaka, հրթիռներ և տարբեր զինամթերք: Ինքը՝ պարբերականը, այն ժամանակ ընդգծում էր, որ համաձայնագրերի պաշտոնական արժեքը չի հրապարակվել։

Ուստի ամբողջ 2 հազար քրոր ռուփի գումարը բացառապես Pinaka-յի չորս մարտկոցներին վերագրելը առանց վերապահման սխալ կլիներ։

155,5 միլիոն դոլարի հրետանային պայմանագիր

Կա նաև ևս մեկ խոշոր պայմանագիր, որի չափը հաստատվում է կորպորատիվ սկզբնաղբյուրով:

Հնդկական Bharat Forge-ը հայտնել է, որ իր դուստր Kalyani Strategic Systems-ը ստացել է 155,5 միլիոն դոլար արժողությամբ հրետանային համակարգերի արտահանման պատվեր: Պաշտոնական բացահայտման մեջ պատվիրատու երկիրը չի նշվել:

Business Standard-ը, սակայն, հղում անելով Հնդկաստանի պաշտպանության նախարարության աղբյուրներին, հայտնել է, որ գնորդը Հայաստանն է, իսկ պայմանագիրը վերաբերում է շարժական 155 մմ հրետանային համակարգերին:

Այսպիսով, 155,5 միլիոն դոլարի պատվերի արժեքը հաստատված է հենց Bharat Forge-ի կողմից, մինչդեռ Հայաստանի նույնականացումը որպես պատվիրատու հիմնված է հնդկական պաշտպանական գերատեսչությունում Business Standard-ի աղբյուրների տվյալների վրա:

Economic Times. գրեթե 2 միլիարդ դոլար և անցում ավելի լայն գործընկերության

Economic Times-ը 2026 թվականի մայիսին նույնպես ներկայացնում էր 2020 թվականից ի վեր Հայաստանի և Հնդկաստանի պաշտպանական համաձայնագրերի ընդհանուր արժեքի գրեթե 2 միլիարդ դոլարի գնահատականը:

Պարբերականը թվարկում էր Akash, Pinaka, Swathi և հակադրոնային համակարգերը, բայց ուշադրություն էր հրավիրում նաև մեկ այլ գործընթացի վրա. համագործակցությունը դուրս է գալիս սովորական սպառազինության առևտրի սահմաններից և ներառում է զինվորականների պատրաստում, պատվիրակությունների փոխանակում և մասնագիտական շփումների ընդլայնում:

Հայկական սպառազինության ներմուծման կառուցվածքի փոփոխության մասշտաբը հաստատվում է նաև անկախ միջազգային տվյալներով:

Reuters-ը 2025 թվականի ապրիլին, հղում անելով Ստոկհոլմի խաղաղության հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտին (SIPRI), հայտնում էր, որ 2022-2024 թվականներին Հայաստանի կողմից ներմուծված սպառազինության 43%-ը բաժին է ընկել Հնդկաստանին, մինչդեռ 2016-2018 թվականներին նրա մասնաբաժինը մոտ էր զրոյի: Reuters-ը Հայաստանը բնութագրում էր որպես պաշտպանական արտահանման հնդկական նոր ռազմավարության առաջին հաջողակ շուկաներից մեկը:

Ընդ որում, SIPRI-ի տվյալներն արտացոլում են սպառազինության հիմնական տեսակների փոխանցումներն ինստիտուտի սեփական մեթոդաբանությամբ և պայմանագրերի դրամական գնահատական չեն: Ինքը՝ SIPRI-ն, հիմնվում է գերազանցապես բաց աղբյուրների վրա:

Հայաստանը կարևոր շուկա է հնդկական արտահանման ռեկորդային աճի ֆոնին

Հայաստանի դերը հատկապես նկատելի է հնդկական պաշտպանական արդյունաբերության սրընթաց աճի ֆոնին:

Business Standard-ը դեռևս 2024 թվականին ԱՄՆ-ն, Ֆրանսիան և Հայաստանը դասում էր հնդկական պաշտպանական արտահանման երեք հիմնական ուղղությունների շարքին: Ընդ որում, Հայաստանը պարբերականը բնութագրում էր որպես հենց պատրաստի հնդկական սպառազինության համակարգերի և ռազմական տեխնիկայի խոշորագույն գնորդ, մինչդեռ ԱՄՆ և Ֆրանսիա արտահանման զգալի մասը բաժին է ընկնում բաղադրիչներին և համալրող մասերին:

Այս շուկան շարունակում է արագ աճել: Հնդկաստանի կառավարության պաշտոնական տվյալներով՝ 2025/26 ֆինանսական տարում երկրի պաշտպանական արտահանումը հասել է ռեկորդային 38 424 քրոր ռուփիի՝ տարվա ընթացքում ավելանալով 62,66%-ով:

Սպառազինության գնորդից դեպի ավելի լայն գործընկերություն

Պաշտոնական փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ երկկողմ փոխգործակցությունն իսկապես ընդլայնվում է:

2025 թվականի փետրվարին Հնդկաստանի և Հայաստանի պաշտպանության նախարարներ Ռաջնաթ Սինգհը և Սուրեն Պապիկյանը քննարկում էին համատեղ ռազմական պատրաստության ծավալի ավելացումը և երկու երկրների պաշտպանական արդյունաբերության համատեղ ձեռնարկությունների ստեղծման հնարավորությունը: Հնդկաստանի կառավարությունն այն ժամանակ պաշտոնապես համագործակցությունը բնութագրում էր որպես միաժամանակ ռազմական և ռազմատեխնիկական ուղղություններով զարգացող:

2026 թվականի ապրիլին Էդվարդ Ասրյանը պաշտոնական այց կատարեց Հնդկաստան, որտեղ կողմերը պայմանավորվեցին խորացնել համագործակցությունը մի շարք մասնագիտական ուղղություններով:

Այժմ Ռաջեշ Կումար Սինգհի ներկայիս այցը Երևան ավարտվեց Գլխավոր շտաբերի փոխգործակցության նոր ձևաչափը սահմանող փաստաթղթի փոխանակմամբ:

Այսպիսով, Հայաստանի դերի մասին հնդկական նարատիվը աստիճանաբար փոխվում է: Եթե մի քանի տարի առաջ երկիրը ներկայանում էր նախ և առաջ որպես Swathi, Pinaka կամ Akash համակարգերի նոր գնորդ, ապա այսօր հնդկական ԶԼՄ-ները այն ավելի ու ավելի հաճախ նկարագրում են որպես ազգային ռազմաարդյունաբերական համալիրի հիմնական արտասահմանյան հաճախորդներից մեկը և Հնդկաստանի երկարաժամկետ պաշտպանական գործընկերը Հարավային Կովկասում:

Ընդ որում, Times of India-ում և Economic Times-ում ներկայացվող գրեթե 2 միլիարդ դոլարի պայմանագրերի ընդհանուր արժեքի գումարը մնում է հնդկական ԶԼՄ-ների գնահատական. հայ-հնդկական բոլոր պաշտպանական պայմանագրերի, դրանց արժեքի և մատակարարումների փաստացի ծավալների մանրամասն պաշտոնական ամփոփագիրը կողմերի կողմից հրապարակայնորեն չի ներկայացվել։