ՀԱԳՄ նախագահը նշել է հայ-թուրքական բիզնեսի հեռանկարային ուղղությունները սահմանի բացումից հետո

ԵՐԵՎԱՆ, 3 սեպտեմբերի․ /ԱՌԿԱ/․ Հայ-թուրքական սահմանի բացումը կարող է նոր հնարավորություններ ստեղծել առևտրի, համատեղ ներդրումների, զբոսաշրջության, գյուղատնտեսության և շինարարության ոլորտի համար:

Այս մասին հայտարարել է Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության (ՀԱԳՄ) նախագահ Արսեն Ղազարյանը՝ ելույթ ունենալով Երևանում ընթացող հայ-թուրքական գործարար համաժողովում:

Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության կազմակերպած երկօրյա հայ-թուրքական գործարար համաժողովն անցկացվում է Երևանում:

«Այսօր իրավիճակը փոխվում է: Մենք նորից ակնկալում ենք, որ շուտով (հայ-թուրքական - խմբ.) սահմանը կբացվի: Արդեն 33 տարի է՝ ասում ենք "շուտով", բայց հույս ունենք, որ հիմա սահմանն իսկապես կբացվի», - այս մասին ասել է Ղազարյանը:

Նրա խոսքով՝ չնայած Հայաստանի և Թուրքիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայությանը, երկու երկրների գործարարները տասնամյակներ շարունակ պահպանել են գործարար կապերը:

«Այս բոլոր տարիների ընթացքում, չնայած դիվանագիտական հարաբերությունների, պետական աջակցության և բիզնեսի պաշտպանվածության բացակայությանը, հայ և թուրք գործարարների միջև որևէ լուրջ միջադեպ չի եղել: Նրանք նորմալ աշխատել են միմյանց հետ և շարունակել զարգացնել իրենց գործարար հետաքրքրությունները», — նշել է Ղազարյանը:

Նա նշել է, որ թուրքական ապրանքներն ու ծառայությունները հայկական շուկա են մուտք գործում 1993 թվականից, իսկ առևտրի ծավալը հասել է մի քանի հարյուր միլիոն դոլարի: Ընդ որում, հայկական արտադրանքը Թուրքիա հասցնելու հնարավորությունները զգալիորեն սահմանափակ են եղել, և արտահանումն իրականացվել է փոքր ծավալներով, հիմնականում երրորդ երկրների միջոցով:

Ղազարյանն ընդգծել է, որ սահմանի բացումը էապես կնվազեցնի ճանապարհային ծախսերը, հատկապես սահմանամերձ շրջանների բիզնեսի համար:

«Երբ ձեր միջև ընդամենը 200–300 կմ է, առաքման արագությունը, տրանսպորտային ծախսերի կրճատումը, ճկունությունը և հարևանի հետ բիզնես վարելու հնարավորությունը բոլորովին այլ գործարար միջավայր են ստեղծում», - ասել է նա:

Գյուղատնտեսությունից մինչև բժշկական զբոսաշրջություն

Ղազարյանը նշել է, որ այժմ կողմերն ուսումնասիրում են համագործակցության պոտենցիալը նախ և առաջ սահմանամերձ շրջանների միջև:

«Սա Ստամբուլը կամ Բուրսան չէ, սա յուրահատուկ տարածաշրջան է՝ Վան, Իգդիր, Դիարբեքիր: Սա հատուկ շուկա է, որտեղ մեր կողմից որոշակի ապրանքների և ծառայությունների պահանջարկ կա», - ասել է նա:

ՀԱԳՄ նախագահը հեռանկարային ուղղություններից է համարում Թուրքիայից Հայաստան բժշկական զբոսաշրջությունը:

«Ինձ համար միանգամայն ակնհայտ է, որ Թուրքիայից Հայաստան բժշկական զբոսաշրջությունն աճելու է, քանի որ թուրքական այդ տարածաշրջանների առողջապահական համակարգը լիովին չի բավարարում բնակչության կարիքները», - հայտարարել է Ղազարյանը:

Համատեղ բիզնեսի պոտենցիալ, նրա խոսքով, գոյություն ունի նաև գյուղատնտեսության ոլորտում: Մասնավորապես, հայ և թուրք գործարարները կարող են համատեղ զբաղվել գյուղմթերքի արտադրությամբ, վերամշակմամբ և փաթեթավորմամբ՝ հետագայում եվրասիական և եվրոպական շուկաներ դուրս գալու նպատակով:

«Այսօր Եվրոպան մեզ արտոնություններ է տալիս: Եթե թուրք գործարարը գա և հայ ֆերմերի հետ համատեղ միջոցներ ներդնի, կազմակերպի արտադրանքի արտադրությունը, վերամշակումը, այստեղ կարող է պոտենցիալ լինել», - ասել է նա:

Որպես օրինակ Ղազարյանը բերել է դեպի Թուրքիա հայկական ծաղիկների արտահանումը, որը սկսվել է շուրջ երկու ամիս առաջ Կարսում կայացած գործարար հանդիպումից հետո՝ առանց կոնկրետ ծավալներ նշելու:

«Ո՞վ կարող էր հավատալ, օրինակ, որ Հայաստանից Թուրքիա ծաղիկներ են արտահանելու: Կարսում կայացած առաջին գործարար հանդիպումից հետո մեր որոշ գործարարներ սկսեցին այնտեղ ծաղիկներ արտահանել: Իմ մտքով իսկ նախկինում դա չէր անցնի: Բիզնեսը շատ ճկուն է և ունակ է լուծումներ գտնել», - նշել է նա:

Ներդրումներ և շինարարություն

Ղազարյանը հարաբերությունների հետագա կարգավորումից հետո նույնպես հնարավորություններ է տեսնում դեպի Հայաստան թուրք ներդրողների մուտքի համար:

Նրա խոսքով՝ մինչ այժմ ուղղակի ներդրումային կապերը սահմանափակ են եղել, և նման նախագծերի իրականացման համար ստիպված են եղել օգտագործել երրորդ երկրներ:

«Դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումից հետո մենք կկարողանանք միասին իրականացնել նաև ներդրումային նախագծեր», - ասել է նա:

Պատասխանելով Հայաստանի շինարարության ոլորտում թուրքական բիզնեսի հետաքրքրվածության մասին հարցին՝ ՀԱԳՄ նախագահը նշել է Թուրքիայում շինարարական արդյունաբերության, շինանյութերի արտադրության և կառուցապատման զարգացման բարձր մակարդակը:

«Բնականաբար, նրանք կցանկանան գալ նաև մեր շուկա: Բայց մենք ինքներս բավականին զարգացած ենք, մեր շուկան նույնպես շատ հագեցած է», - ասել է Ղազարյանը:

Նրա խոսքով՝ տարբերակներից մեկը կարող են դառնալ թուրք ներդրողների համատեղ նախագծերը հայ կառուցապատողների հետ:

«Բացառված չէ, որ նրանք համատեղ նախագծեր իրականացնեն հայ կառուցապատողների հետ», - նշել է նա:

Ղազարյանն ընդգծել է, որ հայկական կողմը բաց է նման համագործակցության համար:

«Մենք միշտ ասել ենք՝ բարով եք եկել, եկեք, աշխատեք, եկեք համատեղ բիզնես վարենք: Հայկական կողմից երբեք չեն եղել պետական, իրավական կամ մշակութային խոչընդոտներ նման բիզնեսի համար: Խոչընդոտները եղել են թուրքական կողմից: Այժմ մենք ակնկալում ենք, որ դրանք կվերացվեն», - հայտարարել է նա:

ՀԱԳՄ նախագահի գնահատմամբ՝ առևտրային ընթացակարգերի պարզեցումն արդեն իսկ ընդունակ է բիզնեսին շոշափելի տնտեսում տալ. առանձին դեպքերում այն կարող է կազմել մոտ 500–800 դոլար՝ մեկ բեռնատարի հաշվով:

Զբոսաշրջություն և սահմանամերձ կապեր

Եվս մեկ հեռանկարային ուղղություն Ղազարյանը համարում է զբոսաշրջությունը:

«Ես վստահ եմ, որ Հայաստանից դեպի Վան լինելու է մշտական զբոսաշրջային հոսք, որովհետև գոյություն ունեն պատմական, մշակութային և հոգեբանական կապեր», - ասել է նա:

ՀԱԳՄ նախագահի խոսքով՝ սահմանի բացումը հատկապես կարևոր է Վանի, Իգդիրի և Կարսի գործարարների համար, քանի որ ուղիղ հաղորդակցությունը թույլ կտա էապես կրճատել Հայաստան տանող ճանապարհը:

Նա նշել է, որ գործարար համայնքները պետք է արդեն իսկ պատրաստվեն սահմանի հնարավոր բացմանը, կապեր հաստատեն և հնարավոր գործընկերներ փնտրեն:

«Մենք պետք է պատրաստ լինենք լրացնելու ավելի քան 30 տարվա ընթացքում բաց թողնվածը և սովորենք համատեղ բիզնես վարել», - ընդգծել է Ղազարյանը:

ՀԱԳՄ նախագահը նշել է, որ համագործակցության առավել հեռանկարային ուղղությունների վերջնական ցանկը կձևավորվի անմիջապես երկու երկրների գործարարների աշխատանքի ընթացքում:

«Պոտենցիալը մեծ է: Բայց հենց իրական աշխատանքի ընթացքում աստիճանաբար պարզ կդառնա, թե որ ուղղություններն են արդյունավետ, իսկ որոնք՝ անիմաստ», - ասել է Ղազարյանը:

Նրա խոսքով՝ բիզնեսի համար համագործակցության գլխավոր չափանիշը պետք է դառնա կոնկրետ տնտեսական արդյունքը:

«Ես բիզնեսմեն եմ և ցանկանում եմ տեսնել կոնկրետ արդյունք՝ շահույթ և արդյունավետություն: Հենց դա պետք է ընկած լինի ապագա հարաբերությունների հիմքում», - հայտարարել է ՀԱԳՄ նախագահը:

Կարսում կայացած հանդիպման մասին

2026 թվականի հունիսի 2-ին թուրքական Կարսում տեղի է ունեցել Հայաստանի և Թուրքիայի գործարար շրջանակների ներկայացուցիչների հանդիպումը՝ երկու երկրների միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի շրջանակում և Հայաստանի ու Թուրքիայի կառավարությունների աջակցությամբ:

Դրան մասնակցել են հայ և թուրք գործարարներ մի շարք ոլորտներից, այդ թվում՝ սննդամթերքի և ըմպելիքների արտադրության, շինարարության, զբոսաշրջության և ծաղիկների արտադրության: Կողմերը քննարկել են առևտրի և տնտեսական համագործակցության զարգացման հեռանկարները:

Հայաստանի Հանրային ռադիոյի տեղեկատվությամբ՝ հանդիպման մասնակիցները ողջունել են Թուրքիայի կողմից վարչական ընթացակարգերի ավարտը, որոնք թույլ են տալիս երրորդ երկրների միջոցով փոխադրումների ժամանակ որպես ապրանքի ծագման կամ նշանակման երկիր նշել Հայաստանը կամ Թուրքիան: Քննարկվել է նաև հայկական ապրանքների մուտքի հարցը Ախալքալաք (Վրաստան) – Կարս (Թուրքիա) երկաթգիծ: