ԵՄ նոր առևտրային արտոնությունները չեն լուծի Հայաստանի արտահանման առանցքային խնդիրները․ տնտեսագետ (ԲԱՑԱՌԻԿ)
ԵՐԵՎԱՆ, 3 սեպտեմբերի․ /ԱՌԿԱ/․ ԵՄ նոր առևտրային արտոնություններն ինքնին չեն լուծի հայկական արտահանման առանցքային խնդիրները և դժվար թե հանգեցնեն դրա էական աճին, կարծում է տնտեսագետ Հրանտ Միքայելյանը։
ԵՄ խորհուրդը հավանություն է տվել Եվրահանձնաժողովի՝ Հայաստանի հետ առևտրի ժամանակավոր ազատականացման առաջարկին, որը նախատեսում է ԵՄ հայկական արտահանման շուրջ 80%-ի համար մաքսատուրքերի չեղարկում՝ եվրոպական շուկայի պաշտպանության միջոցներ կիրառելու հնարավորությամբ։
«ԵՄ հայկական ապրանքների արտահանման մաքսատուրքերի ազատականացման անհրաժեշտության մասին քաղաքական հայտարարությունը Եվրամիության ղեկավարությունն արել էր դեռ երկու-երեք ամիս առաջ։ Այն ժամանակ խոսվում էր հայկական ապրանքների ներմուծման մաքսատուրքերի վերացման մասին։ Այժմ տեսնում ենք, թե ինչպես է այս որոշումը երկու տարի ժամկետով ստանում բյուրոկրատական և իրավական ձևակերպում», - «ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում հայտարարել է Միքայելյանը։
Նրա խոսքով՝ կարելի է ենթադրել, որ ԵՄ-ն ելնում է այն հանգամանքից, որ երկու տարի անց այդ միջոցների անհրաժեշտությունը կարող է վերանալ, եթե Ռուսաստանի կողմից սահմանված սահմանափակումները հանվեն։ Հնարավոր է նաև մեկ այլ սցենար․ սահմանափակումները կպահպանվեն, և այդ ժամանակ արդեն լրացուցիչ միջոցների անհրաժեշտություն կառաջանա։ Միաժամանակ տնտեսագետը նշել է, որ երկու տարին բավական երկար ժամանակահատված է։
«Եթե դիտարկենք Հայաստանից ԵՄ արտահանումը, ապա դրա զգալի մասը ձևավորվում է հանքահումքային արտադրանքի հաշվին։ 2026 թ.-ի առաջին հինգ ամիսների տվյալների հիման վրա իմ հաշվարկներով՝ արտահանման շուրջ 62%-ը բաժին է ընկել այս ոլորտին, ևս մոտ 13%-ը՝ առանձին այլ ապրանքատեսակների։ Ստացվում է, որ մաքսատուրքերը միակ գործոնը չեն։ Մինչև 2021 թ.-ի վերջը Հայաստանի համար գործում էր GSP+ ռեժիմը, որի շրջանակում արտահանվող ապրանքների մեծ մասի համար մաքսատուրքերը կամ նվազեցվում էին, կամ վերացվում։ Այսպիսով, նման արտոնյալ ռեժիմը Հայաստանի համար նորություն չէ։ Այնուամենայնիվ, այն չհանգեցրեց Հայաստանից ԵՄ արտահանման շոշափելի աճի», - նշել է Միքայելյանը։
«Ինչո՞ւ։ Որովհետև Հայաստանից ԵՄ արտահանումը բախվում է մի շարք սահմանափակումների։ Հիմնական դժվարություններից մեկը լոգիստիկան է։ Հայկական ծագման ապրանքների զգալի մասը, որոնք հիմնականում արտահանվում էին Ռուսաստան, շուտ փչացող են։ Եվրոպական շուկան զգալիորեն ավելի հեռու է, ուստի փոխադրումը բարձրացնում է ապրանքների վերջնական արժեքը։ Բացի այդ, ԵՄ-ում գործնականում բոլոր ապրանքային կատեգորիաներում մրցակցությունը շատ բարձր է։ Ի տարբերություն Ռուսաստանի, որը, օրինակ, չունի կամ գրեթե չունի սեփական ծիրան, եվրոպական շուկայում կան իսպանական և ֆրանսիական ծիրան, իտալական և բազմաթիվ այլ երկրների գինիներ», - ասել է փորձագետը։
Նրա խոսքով՝ կան նաև ոչ սակագնային առևտրային խոչընդոտներ, որոնք լուրջ սահմանափակումներ են ստեղծում արտահանողների համար։
«Առաջին հերթին խոսքը Եվրամիության ստանդարտների և պահանջների մասին է։ Դրանց մի մասը պայմանավորված է որակի ապահովման անհրաժեշտությամբ, սակայն նույնիսկ այդ պահանջները զգալիորեն բյուրոկրատացված են։ Մյուս մասը, իմ կարծիքով, ուղղված է եվրոպական ծագման ապրանքների համար մրցակցային առավելությունների ապահովմանը, որպեսզի պրոտեկցիոնիզմի պայմաններում դրանք սեփական շուկաներում չկորցնեն իրենց դիրքերը։ Այդ պատճառով հայկական արտադրողների մուտքը եվրոպական շուկա շարունակում է բավական բարդ մնալ», - կարծում է Միքայելյանը։
Նա ընդգծել է, որ դիվերսիֆիկացիայի մասին խոսելիս նկատի է առնվում ոչ միայն աշխարհագրական դիվերսիֆիկացիան․ տնտեսական տեսանկյունից այն պետք է ենթադրի նաև արտադրության դիվերսիֆիկացիա։
«Եթե դիտարկենք Հայաստանի ներմուծման և արտահանման կառուցվածքը, ապա ներմուծումը բավական դիվերսիֆիկացված է, իսկ արտահանումը՝ կենտրոնացված։ Դիվերսիֆիկացիան պետք է ենթադրի նոր ապրանքատեսակների արտահանում։ Ընդ որում, ԵՄ շուկայի համար մեր առաջարկը սահմանափակ է․ այն ապրանքները, որոնք մենք արդեն արտադրում ենք, միշտ չէ, որ պահանջարկ ունեն Եվրամիությունում, իսկ ԵՄ-ին անհրաժեշտ շատ ապրանքներ մենք չենք արտադրում։ Ապրանքների անվանացանկի տեսանկյունից մենք համեմատաբար քիչ տեսակի արտադրանք ենք արտադրում», - ասել է փորձագետը։
Այսպիսով, Միքայելյանի գնահատմամբ՝ ապրանքների զգալի մասի համար նոր առևտրային արտոնություններն ինքնին շոշափելի արդյունք չեն տա և էապես չեն փոխի արտահանման իրավիճակը։ Նա հիշեցրել է, որ GSP+ ռեժիմը Հայաստանի համար գործել է մինչև 2021 թ.-ի վերջը և արտոնյալ մուտք էր ապահովում եվրոպական շուկա, սակայն չէր հանգեցրել Հայաստանից ԵՄ արտահանման ծավալների էական աճի։
ՌԴ հայկական արտադրանքի մատակարարումների սահմանափակումների մասին
Ռուսաստանը մայիսի վերջից փուլ առ փուլ սահմանափակումներ է մտցնում Հայաստանից մի շարք ապրանքատեսակների մատակարարումների նկատմամբ՝ դա բացատրելով բուսասանիտարական պահանջների խախտումներով։ Սահմանափակումները տարածվել են ծաղկային արտադրանքի, հանքային ջրի, որոշ ըմպելիքների և ալկոհոլային արտադրանքի տեսակների, բանջարեղենի, մրգերի, հատապտուղների, խաղողի, կարտոֆիլի, չրերի, իսկ ավելի ուշ՝ նաև կենդանի ձկան և ձկնամթերքի, ինչպես նաև կաթնամթերքի վրա։
Սահմանափակումները ներառում են նաև հայկական ծագման արտադրանքի՝ Ռուսաստանի տարածքով ԵԱՏՄ այլ երկրներ տարանցման արգելքը։
