ՀՀ–ի համար ԵՄ նոր առևտրային արտոնություններն ունեն ավելի շատ քաղաքական, քան տնտեսական բնույթ․ հայ փորձագետ (ԲԱՑԱՌԻԿ)
ԵՐԵՎԱՆ, 4 սեպտեմբերի․/ԱՌԿԱ/․ ԵՄ-ի նոր առևտրային արտոնությունները Հայաստանի համար ունեն ավելի շուտ քաղաքական, քան տնտեսական բնույթ, «ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում հայտարարել է «Այլընտրանք» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար, տնտեսագիտության դոկտոր Թաթուլ Մանասերյանը:
ԵՄ Խորհուրդն աջակցել է Հայաստանի հետ առևտրի ժամանակավոր ազատականացման վերաբերյալ Եվրահանձնաժողովի առաջարկին, որը նախատեսում է մաքսատուրքերի չեղարկում դեպի ԵՄ հայկական արտահանման շուրջ 80%-ի համար՝ եվրոպական շուկայի համար պաշտպանական միջոցառումների ներդրման հնարավորությամբ:
Փորձագետը հիշեցրել է, որ 2022 թվականի հունվարի 1-ից Հայաստանը դադարել է օգտվել GSP և GSP+ համակարգերի շրջանակում առկա արտոնություններից: Դա տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ երկիրը սահմանված ժամանակահատվածի ընթացքում Համաշխարհային բանկի կողմից դասակարգվել է որպես միջինից բարձր եկամուտ ունեցող պետություն և դադարել է համապատասխանել ծրագրի չափանիշներին:
«Եթե Եվրամիությունն այդքան մտահոգված է Հայաստանով, հայկական տնտեսությամբ կամ արտահանման ավելացմամբ, ապա ինչո՞ւ այս ամբողջ պատմությունը չսկսվեց GSP+ համակարգի չեղարկումից»,- նշել է փորձագետը:
Նրա խոսքով՝ վերջին տարիներին Հայաստանն արտահանման համար նախատեսված մի շարք ապրանքներ համապատասխանեցրել է եվրոպական պահանջներին և արդեն ներկա է ԵՄ շուկայում: Նա կարծում է, որ ներկա փուլում արտոնությունների տրամադրման պատճառներն ունեն առավելապես քաղաքական բնույթ և չեն կարող լինել բացառապես տնտեսական:
Մանասերյանը քննադատաբար է գնահատել ԵՄ-ի հետ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի (CEPA) շրջանակում Հայաստանի ստանձնած պարտավորությունների կատարման տեմպերը՝ հայտարարելով, որ համաձայնագրով նախատեսված առաջադրանքների զգալի մասը, իր գնահատականներով, մնում է չկատարված:
Գործընկերության համաձայնագիրը (CEPA) ստորագրվել է 2017 թվականի նոյեմբերի 24-ին, սկսել է ժամանակավորապես կիրառվել 2018 թվականի հունիսի 1-ից և ամբողջությամբ ուժի մեջ է մտել 2021 թվականի մարտի 1-ին: ԵՄ-ն և Հայաստանը շարունակում են համաձայնագրի իրականացումը, ընդ որում կողմերը նշում են ինչպես արձանագրված առաջընթացը, այնպես էլ պահպանվող խնդիրները։
Մասնավորապես, Մանասերյանը նշել է հայկական կոնյակի ռեբրենդինգի հարցը՝ հայտարարելով, որ այդ գործընթացը, իր գնահատմամբ, էապես ձգձգվել է, ինչպես նաև հիշատակել է ԵՄ-ի հետ համագործակցությամբ նախատեսված այլ հարցեր, ներառյալ Մեծամորի ատոմակայանի ապագան:
Ընդ որում, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունն ավելի վաղ հայտնել էր, որ որպես արտադրանքի նախընտրելի նոր նշագրում ընտրվել է Armenian Brandy-ն, իսկ 2024 թվականի նոյեմբերից իրականացվում է երկամյա ծրագիր՝ ուղղված նոր անվանման առաջմղմանը և որակի վերահսկողության մեխանիզմների կատարելագործմանը:
Նշելով բազմաթիվ հարցերի իրականացման ցածր տեմպերի փաստը՝ փորձագետը ԵՄ առևտրի ազատականացման որոշման պատճառը տեսնում է ռուսական գործոնի մեջ:
«Իմ կարծիքով՝ Եվրոպական Միության որոշումն ունի նաև քաղաքական հիմքեր: Այստեղ առկա է ռուսական գործոնը, հավանաբար, այն առաջին տեղում է»,- նշել է փորձագետը:
Նրա խոսքով՝ ռուսական շուկա հայկական արտադրանքի մատակարարումների հետ կապված առաջացած խնդիրների ֆոնին ԵՄ-ն հայտարարեց Հայաստանին աջակցելու միջոցառումների և եվրոպական շուկա հայկական արտադրանքի մուտքի հնարավորությունների ընդլայնման մասին:
«Խոսքը 50 մլն եվրոյի չափով օգնության մասին է, ինչը, իմ կարծիքով, անհամադրելի է այն հնարավոր վնասի հետ, որը կրում են արտահանվող արտադրանքի հայ արտադրողները: Միայն գյուղմթերքի մասով Հայաստանից Ռուսաստան արտահանման ծավալը կազմում է 700 մլն դոլար, իսկ ընդհանուր ապրանքանրջանառությունը գերազանցել է 2,5 մլրդ դոլարը: Դա նշանակում է, որ հայ-ռուսական կապերի վատթարացման պատճառով բավականին լուրջ վնաս կարող են կրել ոչ միայն Հայաստանի արտահանման հնարավորությունները, այլև տնտեսությունն ամբողջությամբ»,- ընդգծել է Մանասերյանը:
Եվրոհանձնաժողովը հունիսի 4-ին հայտարարեց Հայաստանին ավելի քան 50 մլն եվրո ծավալով անհապաղ ֆինանսական աջակցության փաթեթի մասին: Հետագայում դրա չափը ճշգրտվեց մինչև 52 մլն եվրո. 34 մլն եվրոն փոխանցվեց հունիսի 19-ին, ևս 18 մլն եվրո հայտարարվեց որպես փաթեթի եզրափակիչ մաս:
Մանասերյանի գնահատմամբ՝ այս աջակցության ծավալը չի համապատասխանում Հայաստանի հնարավոր տնտեսական կորուստների մասշտաբներին ռուսական շուկա մուտքի տևական սահմանափակման դեպքում։
Փորձագետը հիշեցրել է նաև Տնտեսական և ներդրումային պլանի շրջանակում Հայաստանի համար ներդրումների մոբիլիզացման ԵՄ նախկինում հայտարարված ծրագրերի մասին:
Խոսքը մինչև 2,6 մլրդ եվրո պետական և մասնավոր ներդրումների մոբիլիզացման հնարավորության մասին է, ոչ թե Հայաստանին այս գումարի ուղղակի տրամադրման՝ ֆինանսական օգնության կամ դրամաշնորհի տեսքով:
Մանասերյանի կարծիքով՝ ԵՄ ներկայիս առևտրային արտոնությունները պետք է դիտարկել ավելի լայն աշխարհաքաղաքական համատեքստում:
«Այժմ, երբ ասում են, թե Հայաստանին տրամադրվելու են որոշակի արտոնություններ, դա սպասելի էր: Դրանցից կարող են օգտվել այն ապրանքները, որոնք պետք է համապատասխանեն եվրոպական շուկայի բավականին խիստ պահանջներին: Քանի դեռ այդ պահանջները կկատարվեն, շատ բան կարող է փոխվել»,- ասել է փորձագետը:
Մանասերյանը կարծում է, որ ԵՄ որոշումներում քաղաքական գործոնը կապված է այդ թվում տարածաշրջանում ազդեցության համար ավելի լայն մրցակցության և Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի դերի փոփոխության հետ:
Նա նաև նշել է բուն Եվրամիության ներքին տնտեսական և քաղաքական խնդիրները, որոնք, նրա կարծիքով, սահմանափակում են հետագա ընդլայնման հնարավորությունները:
Եվրոպական Միությունը, ինչպես կարծում է Մանասերյանը, ունի սեփական խնդիրները, և հազիվ թե Հայաստանին նույնիսկ առաջիկա մեկ-երկու տասնամյակի ընթացքում ԵՄ անդամակցության հնարավորություն ընձեռվի:
Դեպի ՌԴ հայկական արտադրանքի մատակարարումների սահմանափակումների մասին
Ռուսաստանը մայիսի վերջից փուլ առ փուլ սահմանափակումներ է մտցնում Հայաստանից մի շարք ապրանքատեսակների մատակարարումների վրա՝ դա բացատրելով բուսասանիտարական պահանջների խախտումներով: Սահմանափակումների տակ են հայտնվել ծաղկային արտադրանքը, հանքային ջուրը, որոշ ըմպելիքներ և ալկոհոլային արտադրանքի տեսակներ, բանջարեղենը, միրգը, հատապտուղները, կարտոֆիլը, չորամրգերը, ավելի ուշ՝ կենդանի ձուկն ու ձկնամթերքը, ինչպես նաև կաթնամթերքը:
Սահմանափակումները ներառում են նաև Ռուսաստանի տարածքով հայկական ծագման արտադրանքի տարանցման արգելքը դեպի ԵԱՏՄ այլ երկրներ:
